کوچک شدن بیضه ها: بهترین راه درمان آتروفی بیضه چیست؟

آتروفی بیضه‌ به کوچک شدن بیضه‌ها گفته می‌شود. بیضه‌ها دو غده تناسلی مردانه هستند که در کیسه بیضه (اسکروتوم)، دقیقاً زیر آلت تناسلی قرار دارند و مسئولیت تولید اسپرم را به عهده دارند. کوچک شدن بیضه‌ها دلایل متعددی دارد که از آن جمله می‌توان به بالا رفتن سن، بیماری‌های زمینه‌ای یا عفونت اشاره کرد. افرادی که با مشکل آتروفی بیضه مواجه  می‌شوند، باید برای تعیین علت اصلی کوچک شدن بیضه‌ها و بهره‌گیری از درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. درمان‌های مختلفی با توجه به علت آتروفی بیضه‌ها به کار برده می‌شود که از درمان دارویی تا جراحی متغیر است. قبل از آن که مصرف داروهای گیاهی و طبیعی را خودسرانه شروع کنید، حتماً برای تعیین علت مشکل به پزشک مراجعه کنید تا ایشان درمان مناسب را توصیه کنند. در این مقاله با علل، علائم و روش‌های درمان آتروفی بیضه آشنا می‌شوید.

آتروفی بیضه چیست؟

آتروفی بیضه به حالتی گفته می‌شود که بیضه به دلیل از دست دادن تعدادی از سلول‌های جنسی و سلول‌های لیدیگ کوچکتر می‌شود. سلول‌های جنسی تولید کننده اسپرم و سلول‌های لیدیگ تولید کننده تستوسترون هستند. وقتی بیضه‌ها کوچک می‌شود، تعداد اسپرم‌های مرد، میزان تستوسترون یا هر دو مورد به علت از بین رفتن این سلول‌ها کاهش می‌یابد. آتروفی بیضه با منقبض شدن بیضه به دلیل سرما تفاوت دارد. کیسه بیضه در دماهای پایین منقبض می‌شود و بیضه‌ها را به سمت بدن می‌کشد تا آنها را گرم نگه دارد. اما وقتی هوا گرم می‌شود، کیسه بیضه شل می‌شود تا بیضه‌ها از بدن دور شوند و دمایشان کمتر شود.

علت کوچک شدن بیضه ها

شایع‌ترین علل کوچک شدن بیضه‌ها به شرح زیر است:

 

تأثیر استروئیدها بر بیضهها

استروئیدهای آنابولیک کمک قابل توجهی به بزرگتر و خوش‌فرم‌تر شدن عضلات می‌کنند، اما این اثر عوارض خاص خود را به همراه دارد. درست است که استروئیدهای آنابولیک روش‌ فوق‌العاده‌ای برای رسیدن به عضلاتی مردانه و بی‌نقص به نظر می‌رسند، اما عوارض جانبی آنها بر بیضه‌ها و دامن زدن به آتروفی بیضه‌ها قابل چشمپوشی نیست. استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک (AAS) در آزمایشگاه از هورمون جنسی مردانه تستوسترون به دست می‌آیند. مصرف‌کنندگان استروئیدهای آنابولیک در واقع گونه‌ای مصنوعی از هورمون تستوسترون را وارد بدنشان می‌کنند. ترشح هورمون تستوسترون بر مبنای اصل بازخورد منفی انجام می‌شود.

  • زمانی که میزان هورمون تستوسترون کاهش پیدا می‌کند، مغز فرمان تولید هورمون‌های FSH (هورمون محرک فولیکول) و هورمون لوتئینی (LH) را صادر می‌کند.
  • هورمون لوتئینی از طریق جریان خون به بیضه‌ها می‌رسد و در آنجا شروع به تولید کلسترول و تستوسترون می‌کند.
  • وقتی میزان هورمون تستوسترون به اندازه کافی بالا برود، غده هیپوفیز هورمون لوتئینی کننده را به آهستگی آزاد می‌کند و در نتیجه تولید تستوسترون متوقف می‌شود.
  • چنانچه تستوسترون از یک منبع خارجی وارد جریان خون شود، غده هیپوفیز تشخیص نمی‌دهد که میزان تستوسترون طبیعی پایین آمده است و در نتیجه هورمون لوتئینی کننده را در جریان خون آزاد نمی‌کند و به این ترتیب تولید تستوسترون طبیعی متوقف می‌شود.

بیضه‌ها در اثر مصرف مداوم استروئیدها تولید تستوسترون را متوقف می‌کنند و چون به کار گرفته نمی‌شوند، به تدریج کوچک می‌شوند. بیضه‌های کوچک شده نمی‌توانند مقدار کافی اسپرم تولید کنند و به این ترتیب مشکلات مربوط به باروری نیز پیش می‌آید. سلول‌های لیدیگ در بیضه‌ها قرار دارند و مسئولیت تولید تستوسترون را پس از تشخیص هورمون لوتئینی کننده به عهده دارند. استروئیدها برای سلول‌های لیدیگ بسیار مضرند و در نهایت باعث مرگ این سلول‌ها می‌شوند. در مطالعه‌ای که بر روی 500 مرد مصرف کننده استروئیدهای آنابولیک انجام شد، مشخص شد که دو سوم آنان دچار مشکل آتروفی بیضه هستند. خوشبختانه با بهره‌گیری از رویکردهای طبیعی می‌توان آسیب وارد شده به بیضه‌ها را برطرف کرد و روند بازیابی بیضه‌ها و برگرداندن آنها به حالت عادی را تسهیل کرد.

بالا رفتن سن

  ممکن است بیضه‌ها به موازات بالا رفتن سن کوچک بشوند. این فرآیند کاملاً طبیعی است، چرا که بدن به مرور زمان تستوسترون و اسپرم کمتری تولید می‌کند. البته تمام آقایان با این وضعیت روبه‌رو نمی‌شوند، بااین حال آتروفی بیضه در مردان مسن بسیار شایع است. درمان جایگزینی هورمون یا درمان دارویی روش‌های متداولی هستند که برای درمان آتروفی بیضه ناشی از بالا رفتن سن به کار برده می‌شوند.

واریکوسل

آتروفی بیضه چیست؟ واریس بیضه یا واریکوسل شباهت بسیاری به رگ‌های واریسی یا عنکبوتی روی بازو یا پا دارد. مشکل اصلی تجمع خون در سیاهرگ است، با این تفاوت که در واریکوسل خون بسیار زیادی در سیاهرگ نزدیک به بیضه جمع می‌شود. واریس بیضه گاهی بدون هیچ علت مشخصی بروز می‌یابد و بیضه‌ها را کوچک‌تر از اندازه واقعی نشان می‌دهد.

  • واریس بیضه را می‌توان با انجام دادن عمل جراحی درمان کرد؛ پزشک مناسب بودن عمل جراحی بیضه را بررسی می‌کند، چون خطر خونریزی و لخته شدن خون در عمل واریس بیضه بیشتر است.
  • همچنین داروهایی برای پیشگیری از لخته شدن خون و عوارض دیگر تجویز می‌شود.

ارکیت

ارکیت چیست؟ ارکیت به عفونت بافت‌های بیضه می‌گویند. ارکیت می‌تواند پی‌آمد ابتلا به بیماری‌های عفونی مقاربتی (STD) مانند کلامیدیا یا سوزاک ـ همان ویروس عامل اوریون ـ یا حتی عفونت مجرای ادراری (UTI) یا استفاده از سوند باشد. چنانچه عفونت درمان نشود، عفونت باعث کوچک شدن بیضه‌ها می‌شود و به بیماری جدی و خطرناکی تبدیل می‌شود.

  • درد و ورم بیضه‌ها علائم اصلی ارکیت است، البته برخی بیماران دچار تب و حالت تهوع نیز می‌شوند.
  • برای معاینه و تشخیص بیماری خود به پزشک مراجعه کنید. برای درمان عفونت لازم است که آنتی بیوتیک مصرف کنید، ممکن است بعد از درمان عفونت اندازه بیضه‌ها به حالت عادی برگردد.
  • HIV و بیماری‌هایی مانند اوریون نیز می‌تواند باعث کوچک شدن بیضه‌ها شود؛ همچنین آتروفی بیضه در طول درمان بیماری‌های عفونی مقاربتی نیز مشاهده می‌شود.

پیچخوردگی بیضه

پیچ خوردگی بیضه پیچ‌خوردگی بیضه همان‌طور که از نامش مشخص است، بسیار دردناک است. بیضه داخل بدن می‌چرخد و طناب اسپرماتیک (منوی) که جریان خون را در کیسه بیضه برقرار می‌کند، پیچ می‌خورد. پیچ خوردن طناب منوی با درد و ورم ناحیه بیضه همراه است. پیچ خوردگی بیضه مشکلی اورژانسی است و اگر به سرعت درمان نشود، باعث انقباض و آتروفی دائمی بیضه خواهد شد.

  • هرچند بعضی فعالیت‌های بدنی می‌تواند موجب پیچ خوردگی بیضه شود یا آن را تشدید کند، اما تاکنون علت دقیق و مشخصی برای این عارضه یافت نشده است.
  • باز هم تاکید می‌کنیم که پیچ خوردگی بیضه موردی اورژانسی است و برای پیشگیری از آسیب غیرقابل برگشت لازم است که عمل جراحی برای اصلاح آن انجام شود. بنابراین چنانچه با علائم ورم و درد شدید و ناگهانی بیضه‌ها روبه‌رو شدید، بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید.
  • آسیب وارد شده قابل برگشت است و با انجام عمل جراحی اصلاح می‌شود. البته اگر یک بار بیضه‌تان پیچ بخورد، احتمال دوباره پیچ خوردن آن بیشتر می‌شود؛ به علاوه این مشکل ارثی است، بنابراین مراقب باشید.

سرطان

سرطان بیضه یکی از علل کوچک شدن بیضه‌ها است که در میان مردان جوان شایع‌تر است. هرچند بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان بیضه متوجه وجود توده در بیضه یا بزرگ شدن بیضه‌ها می‌شوند، اما در برخی بیماران کوچک شدن بیضه‌ها علامت ابتلا به سرطان است.

  • اگر متوجه هر گونه تغییر در اندازه، شکل یا حس بیضه‌ها شدید، به سرعت برای تشخیص افتراقی علل قابل درمان این تغییرات و تشخیص مشکل در مراحل اولیه به پزشک مراجعه کنید.
  • نرخ موفقیت درمان سرطان بیضه بالاتر از سرطان‌های دیگر است، به خصوص اگر سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود؛ بنابراین مراجعه به پزشک را به تاخیر نیندازید.

عدم تعادل هورمونی

علاوه بر مصرف استروئیدها، عدم تعادل طبیعی هورمون‌ها نیز می‌تواند موجب آتروفی بیضه شود. عدم تعادل هورمونی می‌تواند پی‌آمد مصرف استروئید، مصرف داروهای درمان جایگزینی هورمون تستوسترون یا حتی مصرف داروهای دیگر باشد.

  • اگر دارو مصرف می‌کنید یا تحت هورمون درمانی قرار دارید، حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
  • می‌توانید برای بررسی میزان هورمون‌ها آزمایش بدهید تا مطمئن بشوید که غلظت هورمون‌های خونتان در حد نرمال است.

ابتلا به بیماریهای مختلف

ابتلا به بیماری‌ها یا عفونت‌هایی مانند اوریون و HIV، خطر آتروفی بیضه را افزایش می‌دهد. با درمان کردن این بیماری‌ها، بسته به شدت کوچک شدن بیضه‌ها، می‌توان آنها را به اندازه عادی برگرداند.

علائم آتروفی بیضه

علائم آتروفی بیضه کوچک شدن محسوس یک یا هر دو بیضه بارزترین علامت آتروفی بیضه است. بااین حال با توجه به سن و بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است علائم دیگری نیز بروز یابد. بیمارانی که دوران بلوغ را پشت سر نگذاشته‌اند، با علائم زیر مواجه می‌شوند:

  • بزرگتر شدن آلت
  • نروئیدن موی صورت یا موی شرمگاهی

اگر آتروفی بیضه بعد از بلوغ رخ دهد، احتمال بروز علائم زیر نیز وجود دارد:

  • نرم شدن بیضه‌ها
  • کاهش میل جنسی
  • کاهش توده عضلانی
  • ناباروری
  • کم پشت شدن موهای صورت یا موهای شرمگاهی

چنانچه بیماری زمینه‌ای علت آتروفی بیضه باشد، بیمار علائم زیر را نیز تجربه می‌کند:

  • درد بیضه
  • التهاب
  • تب
  • حالت تهوع

تشخیص

تشخیص اتروفی بیضه پزشک معاینه بالینی را برای تشخیص آتروفی بیضه انجام می‌دهد. پزشک فرآیند تشخیص را معمولاً با پرسیدن سوالاتی درباره سبک زندگی، سابقه پزشکی و داروهای مصرفی بیمار شروع می‌کند. همچنین ممکن است پزشک معاینه بالینی انجام بدهد و حین معاینه به موارد زیر توجه کند:

  • اندازه
  • شکل
  • بافت
  • سفتی

در پایان پزشک دستور می‌دهد آزمایش‌های بیشتری برای تعیین علت کوچک شدن بیضه‌ها انجام شود. معمولاً آزمایش‌های زیر به این منظور انجام می‌شود:

  • سونوگرافی بیضه‌ها برای بررسی ناهنجاری‌ها و گردش خون
  • آزمایش خون برای یافتن نشانه‌های عفونت
  • نمونه‌گیری با سواب و آزمایش ادرار برای تشخیص عفونت‌های مقاربتی جنسی
  • آزمایش هورمونی

درمان آتروفی بیضه

درمان آتروفی بیضه پزشک روش مناسب درمان کوچک شدن بیضه‌ها را با توجه به علت اصلی مشکل توصیه می‌کند. پرکابردترین درمان‌های آتروفی بیضه عبارت‌اند از:

  • مصرف آنتی بیوتیک برای درمان عفونت
  • تغییر سبک زندگی
  • هورمون درمانی
  • جراحی، به ویژه در صورت پیچ خوردن بیضه

چنانچه آتروفی بیضه به سرعت تشخیص داده شود و در اولین فرصت درمان شود، می‌توان بیضه‌ها را به حالت عادی برگرداند. بعضی عارضه‌ها، مانند پیچ خوردگی بیضه به درمان فوری نیاز دارند تا آسیب دائمی به بیضه‌ها وارد نشود.

تغییر سبک زندگی

تغییر سبک زندگی غالباً نخستین درمانی است که برای کوچک شدن بیضه‌ها توصیه می‌شود. از بیمار خواسته می‌شود که سیگار و مواد مخدر را ترک کند. اگر کوچک شدن بیضه‌ها پی‌آمد ابتلا به بیماری عفونی مقاربتی باشد، به بیمار توصیه می‌شود که مدتی فعالیت جنسی نداشته باشد. رعایت رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم به درمان آتروفی بیضه کمک می‌کند.

درمان دارویی و جراحی

اگر ابتلا به بیماری عفونی مقاربتی علت درد و آتروفی بیضه باشد، دارو برای رفع علائم و درمان عفونت تجویز می‌شود. همچنین برای درمان آتروفی بیضه ناشی از پیچ خوردگی بیضه نیز مصرف دارو توصیه می‌شود. در بعضی موارد لازم است که جراحی برای پیشگیری از آسیب دائمی انجام شود. اگر کوچک شدن بیضه‌ها نتیجه هورمون درمانی باشد، لازم است که درمان متوقف شود یا تغییر داده شود.

آیا درمانهای طبیعی موثراند؟

برخی مدعی هستند که درمان‌های طبیعی موثری برای درمان آتروفی بیضه وجود دارد. اما هیچ گونه شواهد بالینی معتبری وجود ندارد که نشان بدهد درمان‌های طبیعی می‌توانند مشکل کوچک شدن بیضه‌ها یا علل دامن زننده به این مشکل را اصلاح کنند.

پیشآگهی

آقایان باید به اندازه و شکل عادی بیضه‌هایشان توجه کنند و اگر یک یا هر دو بیضه‌شان در حد قابل توجهی کوچکتر شد، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنند. مداخله و درمان زودهنگام احتمال برگشت‌پذیری آسیب وارد شده و برگرداندن بیضه‌ها به حالت عادی را افزایش می‌دهد.