فتق فمورال یا همان فتق رانی، یکی از انواع کمتر شایع فتقها بوده و زمانی رخ میدهد که بخشی از روده یا بافتهای شکمی، از یک نقطه ضعیف در دیواره شکم عبور کرده و وارد کانال فمورال، در ناحیه کشاله ران و بالای ران شوند. این وضعیت، خصوصا در زنان، بیشتر دیده میشود و در صورت عدم درمان، میتواند منجر به عوارض خطرناکی، مانند خفگی یا انسداد روده گردد.
علائم فتق رانی، شامل ایجاد برآمدگی در بالای ران، احساس درد یا ناراحتی در کشاله ران و گاهی، درد شکمی است. برای تشخیص، پزشک ابتدا معاینه فیزیکی انجام میدهد و در صورت نیاز، از روشهای تصویربرداری، مانند سونوگرافی یا MRI کمک میگیرد. از آنجا که احتمال بروز عوارض در فتق رانی شدید، زیاد است، بهترین گزینه برای درمان فتق فمورال، انجام جراحی است.
عمل فتق فمورال، به دو روش باز یا لاپاراسکوپی قابل انجام است و اغلب، با استفاده از مش برای تقویت دیواره شکم همراه میشود تا احتمال عود کاهش یابد. در ادامه این مطلب از سایت دکتر نامداری، به بررسی این علائم، علت و درمان فتق رانی خواهیم پرداخت.
ناحیه فمورال کجاست؟
ناحیه فمورال یا رانی، بخشی از ران است که بین مفصل لگن، در بالا و مفصل زانو، در پایین قرار دارد. این بخش، به دلیل وجود استخوان ران (فمور) و رگهای حیاتی، مانند شریان و ورید فمورال، از نظر آناتومیک و بالینی، اهمیت زیادی پیدا کرده است. عضلات این ناحیه، مسئول حرکات مهمی مانند خم و راست کردن مفصل ران و زانو هستند و به همین دلیل، هرگونه آسیب یا بیماری در این بخش، میتواند عملکرد حرکتی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
از آنجا که فتق فمورال، در این ناحیه رخ میدهد، شناخت موقعیت دقیق آن، اهمیت ویژهای دارد. اگر در این ناحیه برآمدگی یا درد مشکوکی احساس کردید، مراجعه سریع به بهترین دکتر فتق تهران ضروری است؛ زیرا میتواند کمک بزرگی، در جلوگیری از عوارض خطرناک و انتخاب روش مناسب درمان باشد.
فتق فمورال چیست؟
فتق رانی یا فمورال، نوعی فتق نسبتا نادر است که در ناحیه بالای ران و نزدیک کشاله ران، ایجاد میشود. در این حالت، بخشی از روده یا بافت چربی، از یک نقطه ضعیف در دیواره شکم، عبور کرده و وارد کانال فمورال میشود. این عارضه، بیشتر در زنان، به ویژه در سنین بالاتر دیده میشود؛ زیرا پهنای لگن در خانمها، بزرگتر بوده و کانال فمورال، فضای بیشتری برای بیرونزدگی بافت دارد.
علائم فتق فمورال، همیشه واضح نیستند؛ گاهی بیمار، تنها هنگام معاینه روتین متوجه وجود آن میشود. با این حال، در بسیاری از موارد، نشانههایی مانند برآمدگی در بالای ران، درد یا ناراحتی در کشاله ران و حتی علائم گوارشی مشاهده میگردد. اگر این فتق پیشرفت کند و به حالت فتق رانی شدید برسد، احتمال گیر افتادن روده یا خفگی آن بسیار بالا است؛ از این رو، برای درمان فتق رانی، جراحی توصیه میشود.
گرچه در برخی شرایط خفیف، ممکن است گزینههای حمایتی، مانند درمان فتق کشاله ران بدون جراحی مطرح شود؛ اما به دلیل خطر بالای عوارض، عمل فتق فمورال همیشه بهترین و ایمنترین روش است.
دلایل و عوامل خطر ابتلا به فتق فمورال
دلایل و عوامل متعددی از نقص مادرزادی در ساختار دیواره شکم تا چاقی و اضافه وزن، در بروز فتق فمورال، نقش دارند که مهمترین آنها، به شرح زیر هستند.
- ضعف مادرزادی یا ارثی در دیواره شکم: برخی افراد، از بدو تولد با بافتهای همبند ضعیفتر متولد میشوند که احتمال بروز فتق را بیشتر میکند.
- بارداری و زایمانهای متعدد: افزایش فشار شکمی و کشیدگی عضلات در دوران بارداری، میتواند زمینهساز بروز فتق فمورال شود.
- چاقی و اضافه وزن: فشار زیاد ناشی از وزن بالا بر دیواره شکم، باعث تضعیف بافتها و بیرونزدگی، در نتیجه نیاز به درمان فتق رانی خواهد شد.
- یبوست مزمن یا بیماریهای ریوی: سرفههای طولانیمدت، مانند سرفه ناشی از سیگار یا آسم، فشار شکمی را افزایش میدهد.
- بلند کردن اجسام سنگین: یکی از شایعترین علل افزایش فشار شکمی که میتواند به فتق رانی، منجر شود.
- سن بالا: با افزایش سن، عضلات و بافتهای حمایتی بدن ضعیفتر میشوند و احتمال بروز فتق رانی شدید بیشتر میشود.
این نوع فتق، به دلیل کوچک بودن دهانه کانال فمورال، بیشتر در معرض خطر گیر افتادن روده و خفگی قرار دارد. در چنین شرایطی، تنها درمان فتق رانی، عمل جراحی است.
علائم و نشانههای فتق فمورال (چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟)
برخی افراد، تنها درد یا ناراحتی خفیفی در کشاله ران احساس میکنند که با فعالیتهایی، مانند بلند کردن اجسام سنگین یا فشار آوردن روی شکم، تشدید میشود. با این حال، اولین نشانه فتق رانی، وجود یک برآمدگی قابل لمس در ناحیه بالای ران، زیر کشاله ران است که هنگام ایستادن، سرفه یا زور زدن، واضحتر شده و در حالت درازکش، ناپدید میشود.
احساس تیر کشیدن، سوزش یا درد مبهم در کشاله ران یا بالای ران که ممکن است با فعالیت، ایستادن یا زور زدن بدتر شود، از دیگر نشانههای این عارضه است؛ همچنین گاهی افراد، احساس مورمور یا بیحسی در ناحیه کشاله ران دارند. با این وجود، در موارد پیشرفته یا فتق رانی شدید، ممکن است علائم اورژانسی ظاهر شود که نیاز به اقدام فوری برای درمان فتق فمورال دارد.
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه فتق یا کشاله ران
- تهوع و استفراغ
- درد یا نفخ شکمی
- دشواری در دفع یا خروج گاز
- برآمدگی سفت، حساس یا غیرقابل جاگذاری
- تغییر رنگ پوست روی توده به قرمز، بنفش یا تیره
این علائم، میتوانند نشانه فتق رانی گیر افتاده باشند که جریان خون روده را مختل کرده و انجام عمل فتق فمورال را ضروری میسازد.
نحوه تشخیص فتق فمورال
تشخیص برای درمان فتق فمورال، با معاینه فیزیکی توسط پزشک آغاز میشود. پزشک، ابتدا درباره علائم و نشانهها، از جمله برآمدگی در کشاله یا بالای ران که هنگام زور زدن یا بلند کردن اجسام ظاهر میشود، سوال میکند؛ علاوه بر این، برای رد کردن سایر شرایطی که علائم مشابه ایجاد میکنند، ممکن است روشهای تصویربرداری را توصیه دهد.
سونوگرافی، روشی بیخطر و بدون درد برای تشخیص فتق و تمایز آن از سایر برآمدگیها، مانند ورم غدد لنفاوی، آنوریسم شریان فمورال، هیدروسل یا فتق مغبنی است. در صورت تایید ایجاد فتق اینگوینال، در نهایت تصمیم برای اقدام به عمل فتق کشاله ران صورت خواهد گرفت. در سیتی اسکن نیز، تصاویر واضحی از دیواره شکم ارائه میشود و به تشخیص دقیق کمک میکند. MRI، زمانی که نیاز به دقت بالاتر باشد یا شرایط دیگری باید رد شود، مورد استفاده قرار میگیرد.
تشخیص صحیح فتق فمورال اهمیت بالایی دارد؛ زیرا این فتق، به دلیل کوچک بودن کانال فمورال و دهانه محدود آن، بیشتر در معرض گیر افتادن یا خفگی روده قرار دارد. اگر علائم شدید، مانند درد ناگهانی، تهوع، استفراغ یا تغییر رنگ برآمدگی مشاهده شود، نیاز به عمل فتق فمورال فوری خواهد بود. تشخیص دقیق، علاوه بر کمک به پیشگیری از عوارض خطرناک، مسیر مناسب برای درمان فتق رانی را مشخص میکند.
خطرات و عوارض عدم درمان به موقع فتق فمورال؛ خطر فتق رانی شدید
عدم اقدام به موقع برای درمان فتق رانی، میتواند عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی، مانند گیر افتادن روده یا بافت شکمی در کانال فمورال که به آن فتق رانی شدید گفته میشود، ایجاد کند. این وضعیت، ممکن است منجر به انسداد روده، قطع جریان خون بافت گیر افتاده و در نهایت، مرگ بافت شود؛ همچنین، عملکرد طبیعی روده مختل شده و درد شدید شکمی، نفخ، یبوست، تهوع و استفراغ ایجاد خواهد کرد.
در صورت عدم درمان فتق فمورال، ممکن است روده گرفتار پاره شود و محتویات آن، به حفره شکمی نشت کند؛ حتی، عفونت شدید و کشنده پرده شکم که ناشی از پرفوراسیون روده است، رخ خواهد داد که پاسخ شدید بدن به عفونت، با افت فشار خون و ضربان قلب بالا را به همراه خواهد داشت. به دلیل کوچک بودن دهانه کانال فمورال و ریسک بالای خفگی، این عارضه نیازمند فوری عمل فتق فمورال است تا از بروز این عوارض جدی جلوگیری کند و سلامت بیمار را حفظ نماید.
روشهای درمان فتق فمورال
درمان فتق فمورال، به طور معمول جراحی است و بسته به شرایط بیمار و تجربه جراح، میتواند به روش باز یا لاپاراسکوپی انجام شود. هدف اصلی هر دو روش، برگرداندن بافت یا روده برجسته به جایگاه طبیعی و تقویت ناحیه ضعیف دیواره شکم است که اغلب با استفاده از مش برای جلوگیری از عود مجدد فتق انجام میشود.
درمان فتق فمورال با جراحی باز
در عمل فتق فمورال با جراحی باز، جراح یک برش مستقیم در ناحیه کشاله ران ایجاد کرده تا به فتق، دسترسی پیدا کند. بافت یا روده برجسته، به آرامی به داخل شکم بازگردانده میشود و محل ضعیف دیواره شکم، با بخیه تقویت میگردد. جراحی باز، ساده و سریع است و برای شرایط اورژانسی، مانند خفگی فتق بسیار مناسب خواهد بود؛ هرچند دوره بهبودی آن، ممکن است طولانیتر باشد و جای زخم بزرگتری نسبت به روشهای کمتهاجمی، باقی بماند.
درمان فتق رانی با لاپاراسکوپی
روش لاپاراسکوپی برای عمل فتق فمورال، یک روش کمتهاجمی است که شامل ایجاد چند برش کوچک، در ناحیه شکم میشود. از طریق این برشها، ابزار جراحی و دوربین ظریف وارد بدن میشوند تا جراح، بتواند فتق را از داخل ترمیم کند. مزایای درمان فتق فمورال به روش لاپاراسکوپی، شامل درد کمتر پس از عمل، جای زخم کوچکتر و بهبود سریعتر است.
با این حال، این روش نیازمند مهارت بالای جراح و استفاده از بیهوشی عمومی، خواهد بود و ممکن است زمان بیشتری برای انجام جراحی، نسبت به روش باز صرف کند.
درمان فتق فمورال با مش
استفاده از مش در عمل فتق فمورال، چه به روش باز و چه به روش لاپاراسکوپی، یک استاندارد مدرن در ترمیم فتق محسوب میشود؛ چرا که با تقویت ناحیه ضعیف دیواره شکم، پشتیبانی بیشتری نسبت به بخیه تنها، ارائه داده و خطر عود فتق را به میزان قابل توجهی، کاهش میدهد. این روش، به خصوص برای بیماران با فتق رانی شدید، توصیه میشود.
مش، میتواند طول عمر ترمیم را افزایش دهد و روند بهبودی را بهبود بخشد، بدون اینکه عوارض جدی یا طولانی مدت ایجاد کند.
آمادگی های قبل از عمل فتق فمورال
در جلسه مشاوره با جراح پیش از عمل فتق فمورال، برنامه جراحی، مزایا و ریسکهای احتمالی توضیح داده میشود. تمام نگرانیها و سابقه پزشکی خود را با جراح در میان بگذارید تا بهترین تصمیم، برای درمان فتق فمورال گرفته شود. جراح، ممکن است آزمایش خون، نوار قلب یا سایر ارزیابیها را برای اطمینان از سلامت عمومی شما، قبل از جراحی درخواست کند.
برخی داروها، به ویژه رقیقکنندههای خون و داروهای ضد التهابی، باید چند روز قبل از عمل قطع شوند. این اقدام، از خونریزی حین عمل جلوگیری میکند و روند بهبودی را ایمنتر میسازد. حداقل دو هفته قبل از جراحی، مصرف سیگار را متوقف کنید تا توانایی بدن برای ترمیم، افزایش یابد. اگر دیابت یا بیماری مزمن دیگری دارید، با پزشک خود برای کنترل مناسب قبل از عمل همکاری کنید.
رژیم غذایی مناسب و ورزش سبک، به آمادهسازی بدن قبل از عمل فتق فمورال کمک میکند؛ اما از فعالیتهایی که باعث فشار به کشاله ران یا شکم میشوند، خودداری کنید؛ همچنین، از نیمهشب قبل از عمل چیزی نخورید و ننوشید، تنها داروهایی که پزشک اجازه داده با مقدار کمی آب مصرف کنید، لباسهای گشاد و راحت بپوشید و محیطی راحت و دسترسپذیر برای دوره نقاهت فراهم کنید.
مدت زمان عمل فتق فمورال چقدر است؟
مدت زمان جراحی درمان فتق رانی، بین 30 تا 45 دقیقه است، هرچند در موارد پیچیده یا زمانی که از روش جراحی باز استفاده میشود، ممکن است زمان بیشتری طول بکشد. لاپاراسکوپی، معمولا سریعتر از جراحی باز انجام میشود؛ البته، فتقهای پیچیده یا بزرگتر، ممکن است زمان بیشتری برای ترمیم نیاز داشته باشند.
بررسی شرایط و مدت دوران نقاهت جراحی فتق فمورال
پس از عمل فتق فمورال، اکثر بیماران همان روز میتوانند به خانه بازگردند؛ اما مدت دوران نقاهت، به نوع جراحی و وضعیت کلی سلامت بیمار، بستگی دارد. در بیشتر موارد، بیماران میتوانند فعالیتهای سبک را پس از 1 تا 2 هفته از سر بگیرند؛ اما بازگشت به فعالیتهای سنگین و بلند کردن اجسام سنگین، معمولا حدود 6 هفته طول میکشد.
رعایت دقیق دستورالعملهای پزشک، خصوصا خودداری از فشار آوردن به ناحیه جراحی، برای بهبودی کامل و جلوگیری از عود فتق رانی ضروری است؛ همچنین، احساس درد، کشیدگی یا ناراحتی در محل جراحی طی چند هفته طبیعی خواهد بود. ممکن است در اطراف محل ترمیم، تورم و کبودی ایجاد شود و انرژی کمتر و احساس خستگی در چند روز تا هفته اول، به همراه داشته باشد.
مراقبت های بعد از عمل فتق رانی
رعایت مراقبتهای بعد از عمل فتق فمورال، برای بهبود سریع و پیشگیری از عود بسیار مهم است؛ بنابراین:
- طبق دستور پزشک، پانسمان را تعویض کرده و از خیس شدن محل برش، جلوگیری کنید.
- دو هفته اول از شنا یا حمام طولانی پرهیز نمایید.
- مصرف رژیم غذایی پر فیبر، برای پیشگیری از یبوست توصیه میشود تا فشار روی محل جراحی کاهش یابد.
- هفته اول تا دوم، فعالیتهای سبک و پیادهروی آرام توصیه میشود.
- تا هفته ششم، از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیتهای سنگین خودداری کنید.
- در هفته 8 تا 12، به سراغ ورزشهای تماسدار نروید.
- بیشتر بیماران، پس از 2 تا 3 هفته، میتوانند به کار بازگردند؛ اما برای مشاغل سنگین زمان بیشتری نیاز است.
با رعایت این مراقبتها، دوران نقاهت کوتاهتر شده و میتوانید به سبک زندگی فعال و بدون درد بازگردید؛ البته، در صورت درد شدید، تورم غیرعادی، تب یا خونریزی، باید فورا با پزشک تماس بگیرید.
عوارض احتمالی عمل فتق رانی
درمان فتق فمورال، مانند هر جراحی دیگری، میتواند با برخی عوارض کوتاهمدت و بلندمدت همراه باشد.
| دستهبندی | عوارض احتمالی | توضیحات |
| کوتاه مدت | هماتوم یا سروم | تجمع خون (هماتوم) یا مایع (سروم) در محل جراحی که معمولا خودبهخود رفع میشود. |
| عفونت زخم | قرمزی، تورم یا ترشح از محل برش که ممکن است نیاز به آنتیبیوتیک، داشته باشد | |
| احتباس ادراری | دشواری در تخلیه مثانه که نیاز به سوند دارد. | |
| درد و کبودی | علامتی شایع، اما موقت است. | |
| طولانی مدت | عود فتق | بازگشت فتق رانی که میتواند نیاز به جراحی مجدد داشته باشد. |
| درد مزمن کشاله ران | درد طولانی در ناحیه کشاله ران، به علت آسیب عصبی یا ایجاد بافت اسکار، رخ میدهد. | |
| عفونت عمق مش | عفونت جدی و نادر در مش مورد استفاده در عمل فتق فمورال است. | |
| آسیب به ساختارهای مجاور | شامل آسیب به عصبها، رگهای خونی، وازدفران (لوله اسپرم) یا خونرسانی بیضهها خواهد بود. | |
| جابجایی مش | حرکت مش، از جای اصلی خود که ممکن است نیاز به اصلاح داشته باشد. | |
| واکنش به بیهوشی | میتواند مانند هر جراحی دیگری رخ دهد. | |
| لخته خون | تشکیل لخته در پا یا ریه که نیازمند رسیدگی فوری است. |
بیشتر این عوارض، نادر و قابل پیشگیری هستند و رعایت مراقبتهای بعد از عمل فتق رانی، تغذیه مناسب و جلوگیری از فشار به ناحیه جراحی، میتواند احتمال بروز آنها را کاهش دهد.
آیا راهی برای پیشگیری از فتق فمورال وجود دارد؟
با حفظ وزن سالم، انجام تمرینات مخصوص برای عضلات شکمی و کمر، بلند کردن اجسام سنگین با کمک پاها به منظور جلوگیری از فشار اضافی روی ناحیه فتق، تغذیه پر فیبر و نوشیدن آب کافی در پیشگیری از یبوست برای جلوگیری از زور زدن، درمان سرفه و عطسه، میتوان علاوه بر کاهش ریسک ابتلا، از عود مجدد فتق فمورال نیز، پیشگیری کرد.
مدیریت فتق فمورال و درمان به موقع، به منظور جلوگیری از بروز عوارض
در آخر، به منظور جلوگیری از بروز عوارض جبرانناپذیر، باید در سریعترین زمان ممکن برای دریافت خدمات درمان فتق رانی، به دکتر فرشاد نامداری، فوق تخصص اورولوژی و درمان انواع فتق، مراجعه کنید.
- شماره تماس: 02188776801 _ 09107585358
- آدرس: تهران، خیابان ولیعصر (عج)، 300 متر پایینتر از ونک و بالاتر از پل همت، بن بست سیدالشهدا (ع)، ساختمان رهام، پلاک8، واحد 1
منبع
