احتباس و انسداد مجرای ادراری

 

koliyeh

انسداد مجرای ادرار به معنی مسدود شدن مسیر عادی عبور ادرار است که شامل کلیه‌ها، حالب ها، مثانه و مجرای ادرار می‌شود. ممکن است این گرفتگی کلی یا جزئی باشد، یک طرف یا هر دو طرف را تحت تأثیر قرار دهد و یا به سرعت (به شکل حاد) یا به آرامی (مزمن) ایجاد شود. انسداد ادراری باعث آسیب‌دیدگی کلیه، ایجاد سنگ کلیه و عفونت می‌شود.

احتباس ادراری می‌تواند در هر سنی و به دلایل مختلف از جمله سنگ کلیه و حالب، بزرگی پروستات و یا ناهنجاری‌های مادرزادی ایجاد شود. این مشکل سبب ایجاد علائمی چون درد، عفونت و تب می‌گردد که با مراجعه به متخصص اورولوژی و تشخیص دقیق علت با روش‌های مختلف از جمله جراحی و قرار دادن استنت توری شکل درمان خواهد شد. برای رهایی هرچه سریع‌تر از درد و عوارض ناشی از احتباس ادرار و جلوگیری از مشکلات احتمالی در آینده می‌توانید با متخصصین کلینیک اورولوژی دکتر نامداری مشاوره نمایید. پل ارتباطی جهت رزرو نوبت شماره‌ 02188776801  می‌باشد. 

انسداد مجرای ادرار چیست؟


ensedad

انسداد مجرای ادرار زمانی اتفاق می‌افتد که ادرار به دلیل وجود هر نوع انسدادی نتواند از طریق مجرای ادرار جریان یابد (چه به صورت کلی و چه به صورت جزئی). به جای این که ادرار از کلیه‌ها به سمت مثانه حرکت کند، ادرار برگشته و باعث برگشت ادراری می‌شود. حالب لوله‌ای است که ادرار را بین کلیه و مثانه حمل می‌کند. احتباس ادراری می‌تواند باعث تورم و آسیب‌دیدگی یک یا هر دو کلیه شوند. این بیماری در زنان و مردان و در هر سنی ممکن است ایجاد شود. همچنین ممکن است این بیماری در دوران بارداری برای کودکی در حال تولد است ایجاد شود.

 علل احتباس و انسداد مجرای ادراری


علل شایع ابتلا به احتباس ادراری عبارتند از

  • در کودکان: ناهنجاری‌های ساختاری، برای مثال نقص‌های مادرزادی مانند دریچه‌های پشت مجرای ادرار (دریچه‌های خلفی مجرای ادرار) و انقباضات دیگر که باعث باریک شدن و انسداد حالب یا مجرای ادرار می‌شود.
  • در جوانان: سنگ کلیه یا سنگ حالب یا سنگ در هر قسمتی از مجرای ادرار
  • در بزرگسالان: بزرگ شدن غده پروستات یا سرطان پروستات، تومورها و سنگ‌ها

از آنجا که بزرگ شدن پروستات در سالمندان شایع است، انسداد ادراری نیز در بین مردان بیشتر اتفاق می‌افتد. از دیگر دلایل انسداد ادراری می‌توان به باریک شدن مجاری ادرار یا حالب ها (به دلیل وجود بافت‌های اسکار) اشاره کرد که پس از پرتودرمانی، عمل‌های جراحی یا فرایندهایی که در مجرای ادرار انجام می‌شود اشاره کرد.

برخی از عللی که باعث افزایش احتمال ابتلا به احتباس ادراری می‌شوند عبارتند از:

  • پولیپ در مجرای ادرار
  • لخته شدن خون در حالب
  • تومور در نزدیکی حالب
  • اختلالات عصبی یا عضلانی در حالب یا مثانه (به دلیل اثرات خنثی‌کننده داروها، نقص‌های مادرزادی یا آسیب‌دیدگی نخاع)
  • ایجاد بافت‌های فیبروز (اسکار) در حالب یا اطراف آن به دلیل انجام عمل‌های جراحی، پرتودرمانی یا مصرف برخی داروها (به خصوص متیسرجید)
  • بیرون‌زدگی انتهای پایینی حالب در مثانه (اورتروسل)
  • تومور، آبسه‌ها و کیست‌های مثانه، گردن رحم، حالب ها، پروستات یا ارگان‌های لگن
  • توده متراکم مدفوع که در رکتوم محبوس شده (فشار مقعد)

هیدرونفروز هر دو کلیه که ممکن است در دوران بارداری به دلیل بزرگ شدن رحم و فشار بر حالب ها ایجاد شود. تغییرات هورمونی در دوران بارداری ممکن است باعث کاهش انقباضات عضلانی که به طور طبیعی ادرار را به سمت پایین هدایت می‌کنند شده و مشکل را وخیم‌تر کند. این بیماری که معمولاً به آن هیدرونفروز بارداری گفته می‌شود معمولاً پس از پایان دوران بارداری برطرف می‌شود اگر چه ممکن است بین لگنچه کلیه و حالب ها فاصله‌ای ایجاد شود.

علائم


علائم به علت، محل و طول دوره انسداد بستگی دارد. زمانی که انسداد به سرعت آغاز شده و مثانه، حالب و کلیه‌ها متورم می‌شوند معمولاً درد هم ایجاد می‌شود. اگر کلیه‌ها متورم شوند، کولیک کلیوی ممکن است ایجاد شود. کولیک کلیوی یک قولنج کلیوی است که بین دنده‌ها و ران در سمت آسیب‌دیده ایجاد شده و متناوباً چند دقیقه درد می‌گیرد و پس از آن برطرف می‌شود. درد ممکن است به سمت بیضه‌ها و ناحیه واژینال گسترش یابد و بیمار دچار حالت تهوع و استفراغ شود. انسداد یک حالب باعث کاهش میزان ادرار نمی‌شود. اگر هر دو حالب دچار انسداد شوند یا مجرای ادراری مسدود شده باشد انسداد ادراری باعث کاهش جریان ادرار می‌شود. احتباس ادرار یا خروجی مثانه ممکن است دردناک بوده و با فشار و اتساع مثانه همراه باشد. افرادی که به علت ابتلا به هیدرونفروز دچار انسداد ادراری تدریجی شده‌اند ممکن است علائمی نداشته باشند یا حملاتی مبهم، درد ناراحت‌کننده در پهلوها (قسمتی از کمر بین قسمت پایین دنده‌ها و ستون فقرات) را در ناحیه آسیب دیده احساس کنند. در برخی مواقع، سنگ کلیه به طور موقتی حالب را مسدود کرده و باعث ایجاد درد متناوب می‌شود. انسدادی که باعث هیدرونفروز شده ممکن است علائم مبهمی در دستگاه گوارش مانند حالت تهوع، استفراغ و درد شکم ایجاد کند. این علائم در برخی موارد در کودکان زمانی اتفاق می‌افتد که هیدرونفروز به علت نقص مادرزادی باعث باریک شدن محل تلاقی حالب و لگنچه کلیه شده باشد (اتساع حالب به لگنچه کلیه) افراد مبتلا به عفونت مجرای ادرار ممکن است در ادرار خود چرک و خون ببینند، تب کرده و در ناحیه مثانه یا کلیه‌های خود احساس ناراحتی داشته باشند.

تشخیص


  • کاتتریزاسیون مثانه
  • تصویربرداری

تشخیص در مراحل اولیه از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا در بیشتر مورد انسداد ادراری می‌تواند درمان شود و با به تأخیر انداختن درمان ممکن است به کلیه‌های آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد شود. پزشکان ممکن است از روی علائمی مانند کولیک کلیوی، علائم اتساع مثانه یا کاهش حجم ادرار به انسداد ادراری مشکوک شوند. معمولاً اگر کلیه‌ها در نوزادان و کودکان بسیار بزرگ شوند ممکن است اتساع و تورم کلیه البته به ندرت در پهلوها احساس شود. اتساع مثانه ممکن است در قسمت پایین شکم درست بالای استخوان شرمگاهی احساس می‌شود. پزشکان بر اساس نتایج آزمایش‌ها، تشخیص خود را اعلام خواهند کرد.

کاتتریزاسیون مثانه

کاتتریزاسیون مثانه غالباً اولین آزمایش تشخیصی در افرادی است که احتمال ابتلا به اتساع مثانه در آنها زیاد است و علائمی نظیر فشار یا اتساع لگن داشته باشند. اگر کاتتر حجم زیادی از ادرار را از مثانه تخلیه کرد پس هم خروجی مثانه و هم مجرای ادرار مسدود شده است.

آزمایش‌های تصویری

آزمایش‌های تصویری برای اثبات و تأیید تشخیص مانند هیدرونفروز یا مشخص کردن محل انسداد در مواقعی که محل مسدود شده مورد تردید است به کار برده می‌شوند. برای مثال، اولتراسونوگرافی برای بیشتر افراد بسیار مفید است (به خصوص برای کودکان و زنان باردار) زیرا نسبتاً دقیق بوده و بیمار نیز در معرض اشعه‌های مضر قرار نمی‌گیرد. توموگرافی کامپیوتری (سی تی) نیز یک گزینه برای تصویربرداری است. این روش سریع انجام شده و بسیار دقیق است به خصوص برای تشخیص وجود سنگ‌ها. تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) به دقت اولتراسونوگرافی یا سی تی اسکن نیست اما در صورتی که قرار نگرفتن فرد در معرض اشعه‌های مضر مهم باشد و یا اگر محل انسداد در اولتراسونوگرافی مشخص نشده باشد می‌توان از این روش تصویربرداری استفاده کرد آزمایش‌های تصویری دیگر مانند سیتواورتروگرافی ادرار برای تشخیص محل انسداد عموماً در کودکان مبتلا به انسداد مثانه یا مجرای ادرار به کار برده می‌شود.

آندوسکوپی

آندوسکوپی با اندوسکوپ (یک سیستوسکوپ) منعطف مخصوص برای معاینه مجرای ادرار، پروستات و مثانه انجام می‌شود. اندوسکوپ انعطاف‌پذیر یا سخت بلند نیز ممکن است از طریق حالب یا کلیه‌های برای شناسایی محل انسداد به کار برده شود. در برخی مواقع سیستوسکوپی، اوتروسکوپ یا هر دو ممکن است برای خارج کردن موادی که باعث انسداد شده است به کار برده شوند.

آزمایش خون و ادرار

نتایج آزمایش خون معمولاً طبیعی است اما در صورتی که انسداد ادراری هر دو کلیه بیش از چند ساعت مسدود کرده باشد، آزمایش نشان‌دهنده افزایش سطح نیتروژن اوره (که به آن BUN گفته می‌شود)، کراتنین یا هر دو است.

درمان انسداد مجرای ادرار


رفع انسداد از حالب مسدود شده هدف اصلی درمان است.

عمل جراحی

جراح توده‌هایی مانند تومورهای سرطانی، پولیپ یا بافت اسکار که در اطراف حالب شکل گرفته‌اند را برمی‌دارد. زمانی که عامل انسداد حالب برطرف شدن ادرار می‌تواند به راحتی از مثانه جریان یابد.

جایگذاری استنت

یک روش درمانی کم‌کاربرد جایگذاری استنت در حالب یا کلیه مسدود شده است. استنت یک لوله توری شکل است که داخل حالب یا ناحیه مسدود شده کلیه قرار داده می‌شود و آن قسمت را باز نگه می‌دارد. جایگذاری استنت می‌تواند یک راه حل برای درمان حالب هایی که به دلیل تشکیل بافت‌های اسکار یا علل دیگر باریک شده‌اند به کار برده شود. پزشک استنت را به کمک لوله‌ای انعطاف‌پذیر که به آن کاتتر می‌گویند در محل قرار می‌دهد. کاتتریزاسیون معمولاً با استفاده داروهای بیحس کننده موضعی در حالی که شما هوشیار هستید انجام می‌شود. در برخی موارد شما ممکن است برای انجام این عمل بیهوش شوید.

درمان نوزاد متولد نشده

در برخی موارد پزشک ممکن است قادر به درمان کودک در رحم مادر باشد. پزشک با استفاده از یک شانت یا با به کارگیری یک سیستم تخلیه در مثانه نوزاد در رحم این کار را انجام می‌دهد. شانت ادرار کودک را در کیسه آمنیوتیک تخلیه می‌کند. درمان نوزاد معمولاً فقط زمانی انجام می‌شود که مشخص شود که کلیه کودک دچار آسیب‌دیدگی‌های جبران‌ناپذیر شده باشد. در بیشتر موارد، پزشکان می‌توانند عملکرد کلیه و انسداد حالب‌ها را پس از تولد کودک درمان کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *