سرطان پروستات چیست؟

سرطان پروستات یا کانسر پروستات یکی از شایع‌ترین سرطان‌های مردان است که در اثر رشد غیرطبیعی سلول‌های غده پروستات ایجاد می‌شود. پروستات غده‌ای به اندازه یک گردو است که در زیر مثانه قرار دارد و بخشی از مایع منی را تولید می‌کند. در بسیاری از موارد، نشانه های سرطان پروستات در مراحل اولیه ظاهر نمی‌شود؛ اما با پیشرفت بیماری ممکن است علائمی مانند تکرر ادرار، کاهش قدرت جریان ادرار، دشواری در ادرار کردن، وجود خون در ادرار یا مایع منی، درد لگن و در مراحل پیشرفته درد استخوان‌ها بروز کند.

البته این علائم همیشه به معنی سرطان پروستات نیستند و تشخیص قطعی تنها با بررسی پزشک و انجام آزمایش‌های لازم امکان‌پذیر است. علت دقیق کانسر پروستات هنوز مشخص نیست، اما افزایش سن، سابقه خانوادگی، برخی جهش‌های ژنتیکی، چاقی، رژیم غذایی ناسالم و سبک زندگی کم‌تحرک از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا محسوب می‌شوند.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC-GLOBOCAN 2022)، سالانه بیش از ۱.۴ میلیون مورد جدید سرطان پروستات در جهان تشخیص داده می‌شود و این بیماری دومین سرطان شایع در مردان است. همچنین انجمن سرطان آمریکا (American Cancer Society) اعلام کرده است که اگر سرطان پروستات در مراحل اولیه تشخیص داده شود، نرخ بقای نسبی ۵ ساله بیماران بیش از ۹۹ درصد خواهد بود. اگر علائم مشکوک دارید یا می‌خواهید درباره روش‌های تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان پروستات اطلاعات تخصصی دریافت کنید، برای دریافت مشاوره و تعیین وقت ویزیت با دکتر نامداری تماس بگیرید.

مشاوره با دکتر فرشاد نامداری: ۰۹۱۰۷۵۸۵۳۵۸

آدرس: خیابان ولیعصر عج ،۳۰۰متر پایین تر از ونک .بالاتر از پل همت . بن بست سید الشهدا ،ساختمان رهام .پلاک ۸ .واحد ۱

انواع سرطان پروستات

سرطان پروستات بر اساس نوع سلولی که منشا تومور است، به چند دسته تقسیم می‌شود؛ اما خوشبختانه بیش از ۹۵ درصد موارد، تنها یک نوع خاص را شامل می‌شوند. شناخت انواع سرطان پروستات به پزشک کمک می‌کند تا بهترین روش درمان را انتخاب کند و پیش‌آگهی دقیق‌تری از روند بیماری ارائه دهد.

شایع‌ترین نوع این بیماری، آدنوکارسینوم (Adenocarcinoma) است. این سرطان از سلول‌های غده‌ای پروستات آغاز می‌شود؛ سلول‌هایی که وظیفه تولید بخشی از مایع منی را بر عهده دارند. به همین دلیل، زمانی که از «سرطان پروستات» صحبت می‌شود، در اغلب موارد منظور همان آدنوکارسینوم است.

در کنار آدنوکارسینوم، انواع نادر دیگری نیز ممکن است در غده پروستات ایجاد شوند. از جمله این موارد می‌توان به سارکوم (Sarcoma)، کارسینوم سلول کوچک (Small Cell Carcinoma) و کارسینوم سلول انتقالی (Transitional Cell Carcinoma) اشاره کرد. این سرطان‌ها شیوع بسیار کمی دارند، اما معمولا رفتار تهاجمی‌تری نسبت به آدنوکارسینوم نشان می‌دهند و ممکن است به درمان‌های متفاوتی نیاز داشته باشند.

از نظر سرعت رشد نیز سرطان پروستات در همه بیماران یکسان نیست. برخی تومورها به‌آرامی رشد می‌کنند و ممکن است سال‌ها بدون ایجاد علامت باقی بمانند، در حالی که برخی دیگر سرعت رشد و گسترش بیشتری دارند و نیازمند درمان سریع هستند. جالب است بدانید نتایج مطالعات کالبدشکافی نشان داده است که تعداد قابل‌توجهی از مردان سالمند و حتی برخی مردان جوان که به دلایل دیگری فوت کرده‌اند، به سرطان پروستات مبتلا بوده‌اند؛ اما این سرطان هرگز در طول زندگی آن‌ها علامتی ایجاد نکرده و حتی خود بیمار یا پزشک نیز از وجود آن آگاه نبوده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که بسیاری از موارد سرطان پروستات رشد بسیار آهسته‌ای دارند و همیشه به معنای تهدید جدی برای زندگی نیستند.

نوع سرطان پروستات	منشأ سلول	شیوع	ویژگی‌ها و عوامل مهم	نشانه‌های احتمالی
آدنوکارسینوم (Adenocarcinoma)	سلول‌های غده‌ای پروستات	بیش از 95٪ موارد	شایع‌ترین نوع سرطان پروستات، رشد معمولا آهسته، در برخی موارد تهاجمی	اختلال در ادرار، تکرر ادرار، خون در ادرار یا مایع منی، درد لگن، درد استخوان در مراحل پیشرفته
کارسینوم سلول کوچک	سلول‌های نورواندوکرین	بسیار نادر	رشد بسیار سریع، تهاجمی، معمولا PSA افزایش زیادی ندارد	کاهش وزن، درد استخوان، علائم پیشرفته بیماری، مشکلات ادراری
کارسینوم سلول انتقالی	سلول‌های پوشاننده مجرای ادراری و مثانه	نادر	گاهی از مثانه به پروستات گسترش می‌یابد	وجود خون در ادرار، سوزش ادرار، تکرر ادرار
سارکوم پروستات	بافت همبند یا عضلانی پروستات	بسیار نادر	بیشتر در سنین پایین‌تر دیده می‌شود و رشد سریعی دارد	بزرگ شدن سریع پروستات، احتباس ادرار، درد لگن

راه های پیشگیری از سرطان پروستات

اگرچه هیچ روشی نمی‌تواند به طور قطعی از سرطان پروستات پیشگیری کند، اما رعایت برخی نکات می‌تواند خطر ابتلا را کاهش داده و در صورت بروز بیماری، به تشخیص زودهنگام و درمان موفق‌تر کمک کند. مهم‌ترین اقدام، توجه به سبک زندگی سالم و انجام غربالگری در افراد پرخطر است. افرادی که سابقه خانوادگی کانسر پروستات دارند یا در معرض عوامل خطر قرار دارند، باید تحت نظر پزشک، برنامه منظمی برای بررسی وضعیت پروستات داشته باشند.

همچنین مطالعات نشان می‌دهد که رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و حفظ وزن مناسب می‌توانند در کاهش احتمال ابتلا به این بیماری مؤثر باشند. اگرچه درباره تاثیر برخی مکمل‌ها و مواد غذایی هنوز نتایج قطعی وجود ندارد، اما مصرف مواد غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و ریزمغذی‌ها به‌عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل توصیه می‌شود.

انجام آزمایش PSA و معاینات دوره‌ای: مردان در معرض خطر (به‌ویژه افراد با سابقه خانوادگی) بهتر است از حدود ۴۵ سالگی و در افراد با خطر متوسط از ۵۰ سالگی، طبق نظر پزشک آزمایش PSA و معاینه پروستات را به‌صورت منظم انجام دهند. غربالگری زودهنگام می‌تواند سرطان را در مراحل اولیه شناسایی کند و احتمال درمان موفق را افزایش دهد.
رعایت رژیم غذایی سالم: کاهش مصرف چربی‌های اشباع، غذاهای فرآوری‌شده، قندهای ساده و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده و در مقابل، افزایش مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و ماهی به حفظ سلامت پروستات کمک می‌کند.
مصرف مواد غذایی مفید برای سلامت پروستات: گوجه‌فرنگی (به دلیل وجود لیکوپن)، چای سبز، سویا، مواد غذایی حاوی سلنیوم و دریافت کافی ویتامین D ممکن است در کاهش خطر ابتلا یا کند شدن رشد سلول‌های سرطانی نقش داشته باشند. البته این مواد جایگزین درمان یا غربالگری نیستند و بهتر است در قالب یک رژیم غذایی متعادل مصرف شوند.
حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم: ورزش منظم و کنترل وزن علاوه بر کاهش خطر بسیاری از بیماری‌های مزمن، ممکن است احتمال ابتلا به انواع تهاجمی سرطان پروستات را نیز کاهش دهد.

چرا به سرطان پروستات مبتلا می‌شویم؟

علت دقیق سرطان پروستات یا کانسر پروستات هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این بیماری در نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی، افزایش سن و سبک زندگی ایجاد می‌شود. در واقع، زمانی که تغییراتی در DNA سلول‌های پروستات رخ می‌دهد، این سلول‌ها به‌صورت غیرطبیعی شروع به رشد و تکثیر می‌کنند و در نهایت ممکن است تومور سرطانی تشکیل شود. اگرچه نمی‌توان از همه موارد ابتلا پیشگیری کرد، اما شناخت عوامل خطر به تشخیص زودهنگام و کاهش احتمال بروز بیماری کمک می‌کند.

مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به سرطان پروستات عبارت‌اند از:

افزایش سن: مهم‌ترین عامل خطر برای ابتلا به سرطان پروستات، افزایش سن است. احتمال بروز این بیماری پس از ۵۰ سالگی به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد و بیشتر موارد در مردان بالای ۶۵ سال تشخیص داده می‌شود. به همین دلیل، انجام غربالگری در سن مناسب اهمیت زیادی دارد.
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی: مردانی که پدر، برادر یا سایر بستگان درجه یک آن‌ها به سرطان پروستات مبتلا بوده‌اند، بیش از سایر افراد در معرض خطر قرار دارند. همچنین برخی جهش‌های ژنتیکی ارثی مانند BRCA1 و BRCA2 می‌توانند احتمال ابتلا به کانسر پروستات را افزایش دهند.
رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد گوشت قرمز، گوشت‌های فرآوری‌شده، غذاهای پرچرب و کمبود میوه و سبزیجات ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات ارتباط داشته باشد. در مقابل، رژیم غذایی مدیترانه‌ای که سرشار از سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و روغن زیتون است، می‌تواند به حفظ سلامت پروستات کمک کند.
اضافه‌وزن و کم‌تحرکی: چاقی و فعالیت بدنی کم، به‌ویژه با افزایش خطر ابتلا به انواع تهاجمی‌تر سرطان پروستات مرتبط هستند. حفظ وزن مناسب و ورزش منظم از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش این خطر به شمار می‌روند.
نژاد و عوامل هورمونی: مطالعات نشان داده‌اند که شیوع سرطان پروستات در برخی نژادها، به‌ویژه مردان آفریقایی‌تبار، بیشتر است. همچنین هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون (DHT) در رشد طبیعی پروستات نقش دارند و ممکن است در رشد سلول‌های سرطانی نیز موثر باشند.

اگرچه وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان پروستات نیست، اما افرادی که در گروه‌های پرخطر قرار دارند، باید معاینات دوره‌ای و غربالگری را طبق نظر پزشک جدی بگیرند تا در صورت بروز بیماری، در مراحل اولیه تشخیص داده شود.

علائم سرطان پروستات كدامند؟

در بسیاری از موارد، سرطان پروستات در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و به همین دلیل به آن «سرطان خاموش» نیز گفته می‌شود. اغلب بیماران زمانی متوجه بیماری خود می‌شوند که به دلیل انجام آزمایش PSA، معاینه دوره‌ای یا بررسی مشکلات دیگر پروستات تحت ارزیابی قرار می‌گیرند. با پیشرفت بیماری و افزایش اندازه تومور یا گسترش آن به بافت‌های اطراف، علائم سرطان پروستات به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است بر عملکرد دستگاه ادراری و در مراحل پیشرفته‌تر بر سایر اندام‌ها نیز تاثیر بگذارند.

مشكل در ادرار كردن، احساس فوریت و یا تكرر ادرار.
خون در ادرار و یا مایعات دستگاه تناسلی.
سوزش ادرار یا ادرار دردناك.
مشكل در فعالیت جنسی طبیعی.
سفتی و درد مداوم در پایین كمر، ستون فقرات, لگن , بالای رانها و یا دنده ها.
بند آمدن یا قطره قطره آمدن ادرار(جریان منقطع و ضعیف ادرار).
جاری شدن ضعیف ادرار وعدم توانایی در ادرار
بی‌ اختیاری در ادرار و مدفوع (در صورتی که سرطان به ستون فقرات پخش شده وبه نخاع فشار وارد کند)

در همین زمینه، دکتر Marc B. Garnick، استاد پزشکی دانشکده پزشکی هاروارد و ویراستار راهنمای بیماری‌های پروستات هاروارد، می‌گوید: «بیشتر مردانی که سرطان پروستات در آن‌ها تشخیص داده می‌شود، در زمان تشخیص هیچ علامتی ندارند و علائم ادراری نیز اغلب ناشی از بیماری‌های خوش‌خیم پروستات هستند، نه خود سرطان.» به همین دلیل، اتکا به علائم به‌تنهایی کافی نیست و انجام غربالگری و مراجعه منظم به پزشک، به‌ویژه در مردان بالای ۵۰ سال یا افراد دارای سابقه خانوادگی، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام این بیماری دارد.

انواع درمان سرطان پروستات

درمان سرطان پروستات به مرحله بیماری، گرید تومور (Gleason Score یا Grade Group)، میزان گسترش سرطان، سطح PSA، سن بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای و وضعیت عمومی سلامت بستگی دارد. به همین دلیل، یک روش درمانی برای همه بیماران مناسب نیست و پزشک پس از بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری، بهترین برنامه درمانی را انتخاب می‌کند. هدف از درمان می‌تواند درمان قطعی سرطان پروستات، جلوگیری از پیشرفت بیماری، کاهش علائم یا افزایش کیفیت زندگی بیمار باشد.

بر اساس آمار American Cancer Society، اگر سرطان پروستات پیش از گسترش به سایر اندام‌ها تشخیص داده شود، نرخ بقای نسبی ۵ ساله بیماران بیش از ۹۹ درصد است. همچنین داده‌های SEER Program نشان می‌دهد که حدود ۷۰ درصد بیماران در مرحله موضعی (Localized) تشخیص داده می‌شوند؛ مرحله‌ای که بیشترین شانس درمان موفق را دارد. به همین دلیل، انتخاب روش درمانی مناسب و مراجعه زودهنگام به پزشک اهمیت زیادی دارد.

پایش فعال سرطان پروستات

همه بیماران مبتلا به سرطان پروستات نیاز به درمان فوری ندارند. در مردانی که سرطان کم‌خطر، رشد آهسته و محدود به پروستات دارند، پزشک ممکن است پایش فعال را توصیه کند. در این روش، بیمار تحت نظر قرار می‌گیرد و درمان تنها در صورت مشاهده علائم پیشرفت بیماری آغاز می‌شود. پایش فعال شامل انجام منظم آزمایش PSA، معاینه انگشتی پروستات (DRE)، تصویربرداری MRI و در صورت نیاز، تکرار نمونه‌برداری (بیوپسی) است. این رویکرد باعث می‌شود بسیاری از بیماران از عوارض درمان‌های غیرضروری مانند جراحی یا پرتودرمانی در امان بمانند.

جراحی سرطان پروستات (رادیکال پروستاتکتومی)

یکی از موثرترین روش‌های درمان سرطان پروستات در مراحل اولیه، برداشتن کامل غده پروستات یا رادیکال پروستاتکتومی است. در این عمل، علاوه بر پروستات، در صورت نیاز بخشی از بافت‌های اطراف و غدد لنفاوی نیز برداشته می‌شوند. امروزه بیشتر جراحی‌ها به روش لاپاراسکوپی یا جراحی رباتیک انجام می‌شوند که نسبت به جراحی باز، خونریزی کمتر، درد کمتر، مدت بستری کوتاه‌تر و بهبودی سریع‌تری دارند. انتخاب نوع جراحی به شرایط بیمار، تجربه جراح و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد.

پرتودرمانی برای درمان سرطان پروستات

پرتودرمانی سرطان پروستات یکی از درمان‌های اصلی برای سرطان‌های موضعی و موضعی پیشرفته است و گاهی نیز پس از جراحی یا برای کنترل علائم در مراحل پیشرفته استفاده می‌شود. پرتودرمانی به دو روش انجام می‌شود:

پرتودرمانی خارجی (External Beam Radiation Therapy یا EBRT): پرتوهای پرانرژی از خارج بدن به سمت پروستات تابانده می‌شوند. درمان معمولا طی چند هفته و در جلسات متعدد انجام می‌شود.
براکی‌تراپی (Brachytherapy): در این روش، دانه‌های رادیواکتیو کوچکی داخل پروستات قرار داده می‌شوند تا پرتو مستقیما به سلول‌های سرطانی برسد و آسیب به بافت‌های سالم اطراف کاهش یابد.

هورمون درمانی سرطان پروستات

سلول‌های سرطان پروستات برای رشد به هورمون‌های مردانه، به‌ویژه تستوسترون، وابسته هستند. هورمون‌درمانی با کاهش تولید یا مهار اثر این هورمون‌ها، رشد سلول‌های سرطانی را کند یا متوقف می‌کند. این روش معمولا برای سرطان‌های پیشرفته، عود بیماری یا همراه با پرتودرمانی در بیماران پرخطر استفاده می‌شود. داروهای مهارکننده آندروژن و تزریق‌های کاهش‌دهنده تستوسترون از رایج‌ترین درمان‌های هورمونی هستند.

شیمی درمانی سرطان پروستات

شیمی درمانی زمانی کاربرد دارد که سرطان پروستات به سایر اندام‌ها گسترش یافته باشد یا نسبت به هورمون‌درمانی مقاوم شده باشد. این درمان با استفاده از داروهای ضدسرطان، رشد سلول‌های سرطانی را مهار می‌کند و می‌تواند به کاهش علائم و افزایش طول عمر بیماران کمک کند. داروهای شیمی‌درمانی معمولا به‌صورت تزریق وریدی و در چندین دوره درمانی تجویز می‌شوند و ممکن است با درمان‌های هورمونی یا داروهای هدفمند ترکیب شوند.

کرایوتراپی (انجماد بافت پروستات)

کرایوتراپی یا Cryoablation با استفاده از سوزن‌های مخصوص، بافت پروستات را تا دمای بسیار پایین منجمد می‌کند تا سلول‌های سرطانی از بین بروند. این روش بیشتر در برخی بیماران منتخب یا برای درمان عود موضعی سرطان پس از پرتودرمانی استفاده می‌شود و برای همه بیماران مناسب نیست.

درمان سرطان پروستات با سونوگرافی متمرکز (HIFU)

سونوگرافی متمرکز (HIFU) از امواج فراصوت با شدت بالا برای گرم کردن و تخریب سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. این روش کم‌تهاجمی است و در برخی مراکز درمانی برای بیماران منتخب یا در قالب مطالعات بالینی انجام می‌شود، اما هنوز جایگزین درمان‌های استاندارد مانند جراحی یا پرتودرمانی نشده است.

درمان‌های هدفمند و نوین سرطان پروستات

در سال‌های اخیر، روش‌های جدیدی برای درمان سرطان پروستات معرفی شده‌اند که شامل داروهای هدفمند، ایمونوتراپی، رادیولیگاندتراپی (مانند Lu-177 PSMA) و درمان بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی تومور هستند. این درمان‌ها بیشتر برای بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته یا متاستاتیک کاربرد دارند و در برخی بیماران باعث افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی شده‌اند.

بر اساس نتایج مطالعه VISION Trial که در مجله New England Journal of Medicine منتشر شد، استفاده از Lu-177 PSMA در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به هورمون، خطر مرگ را حدود ۳۸ درصد و خطر پیشرفت بیماری را حدود ۶۰ درصد در مقایسه با درمان استاندارد کاهش داده است. این نتایج باعث شده این روش در بسیاری از راهنماهای درمانی معتبر جهان جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.