انواع سرطان پروستات؛ از آدنوکارسینوم شایع تا انواع نادر آن

سرطان پروستات، از نظر بافت‌شناسی به چند نوع اصلی تقسیم می‌شود که هرکدام الگوی رشد، رفتار بالینی و پاسخ درمانی متفاوتی دارند. شایع‌ترین نوع آن، آدنوکارسینوم آسینی است که بیش از 95 درصد موارد را شامل شده و از سلول‌های غده‌ پروستات منشا می‌گیرد. در کنار این نوع شایع، سایر انواع آدنوکارسینوم مانند آدنوکارسینوم داکتال نیز وجود دارند که معمولا رشد تهاجمی‌تری داشته و در مراحل پیشرفته‌تر، تشخیص داده می‌شوند.

گروه دیگر، سرطان‌های غیر آدنوکارسینوم هستند که شیوع کمتری دارند؛ اما از نظر بالینی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. شناخت تفاوت میان این انواع، اهمیت زیادی در انتخاب روش درمان و پیش‌بینی روند بیماری دارد؛ زیرا هر نوع از سرطان پروستات، پاسخ متفاوتی به درمان‌های دارویی یا جراحی نشان می‌دهد. در ادامه این مطلب از سایت دکتر نامداری، به بررسی دقیق‌تر گروه‌های اصلی و زیرگروه‌های مهم انواع سرطان پروستات خواهیم پرداخت.

طبقه‌بندی اصلی سرطان پروستات بر اساس نوع سلول (هیستولوژی)

مهم‌ترین روش برای دسته‌بندی انواع سرطان پروستات، بررسی بافت‌شناسی یا هیستولوژی تومور است. در این روش، پاتولوژیست نمونه بافت به‌دست‌آمده از بیوپسی را زیر میکروسکوپ بررسی کرده تا نوع دقیق سلولی که دچار تغییرات سرطانی شده، شناسایی شود. این طبقه‌بندی اولیه، نقشی کلیدی در تعیین مسیرهای درمان سرطان پروستات و پیش‌بینی رفتار تومور ایفا می‌کند. بر این اساس، تومورهای پروستات به دو خانواده بزرگ تقسیم می‌شوند که هر کدام زیرشاخه‌های خود را دارند.

آدنوکارسینوم آسینی (Acinar Adenocarcinoma)

آدنوکارسینوم آسینی، شایع‌ترین انواع سرطان پروستات محسوب می‌شود و از سلول‌های غده‌ای (آسینی) منشا می‌گیرد که مسئول تولید مایع منی در بافت پروستات هستند. به دلیل فراوانی بالا، بخش عمده‌ای از مطالعات بالینی و پروتکل‌های درمانی استاندارد، بر پایه ویژگی‌های زیستی و رفتار بالینی این نوع تومور طراحی شده‌اند. تشخیص زودهنگام و ارزیابی دقیق درجه تمایز سلولی در آدنوکارسینوم آسینی، نقش تعیین‌کننده‌ای در پیش‌آگهی و طول عمر بیماران سرطان پروستات دارد.

سایر انواع آدنوکارسینوم (مانند آدنوکارسینوم داکتال)

علاوه بر نوع آسینی، انواع دیگری از آدنوکارسینوم نیز وجود دارند که از سلول‌های غده‌ای پروستات شروع می‌شوند؛ اما ساختار بافتی و الگوی رشد متفاوتی دارند. این انواع، اگرچه شیوع کمتری دارند؛ اما در بسیاری از موارد، رفتار تهاجمی‌تر و سیر بالینی پیچیده‌تری نشان می‌دهند.

سرطان‌های غیر آدنوکارسینوم

این گروه کوچک اما از نظر بالینی مهم، کمتر از 5% کل تومورهای پروستات را شامل می‌شود. برخلاف آدنوکارسینوم‌ها، منشا این تومورها سلول‌های غده‌ای نیست؛ بلکه از سایر سلول‌های موجود در پروستات، مانند سلول‌های عصبی‌ غددی، سلول‌های پوششی مجاری ادراری یا سلول‌های بافت همبند، آغاز می‌شوند. این دسته از سرطان‌های غیر آدنوکارسینوم پروستات، رفتار تهاجمی‌تر و پاسخ درمانی متفاوتی نسبت به روش‌های استاندارد درمان سرطان پروستات نشان می‌دهند.

آدنوکارسینوم آسینی؛ رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نوع سرطان پروستات

آدنوکارسینوم آسینی، نوع شایع سرطان پروستات است که به آرامی رشد می‌کند و ممکن است سال‌ها بدون بروز علامت باقی بماند. یکی از ویژگی‌های اصلی این تومور، وابستگی آن به هورمون‌های مردانه، مانند تستوسترون برای رشد و بقا است که این ویژگی، اساس درمان‌های هورمونی را تشکیل می‌دهد. تست غربالگری PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) نیز، برای تشخیص زودهنگام همین نوع از انواع سرطان پروستات کاربرد دارد؛ زیرا سلول‌های آدنوکارسینوم، مقادیر زیادی PSA را وارد جریان خون می‌کنند.

آگاهی از وجود سایر انواع سرطان پروستات، در مواردی که بیمار به درمان‌های استاندارد پاسخ نمی‌دهد یا سطح PSA پایینی وجود دارد، بسیار ضروری بوده و از تشخیص‌های اشتباه جلوگیری می‌کند.

لیست انواع آدنوکارسینوم‌های کمتر شایع پروستات

گرچه آدنوکارسینوم آسینی، شایع‌ترین نوع سرطان پروستات است؛ اما آشنایی با زیرگروه‌های دیگر آن برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، اهمیت دارد. این تومورها، همچنان در ناحیه غده‌ای پروستات شکل می‌گیرند؛ اما از نظر ساختار بافتی، الگوی رشد و گاهی نشانه‌های بالینی، با نوع آسینی تفاوت دارند.

• آدنوکارسینوم داکتال (Ductal Adenocarcinoma): داکتال، در مجاری داخلی غده پروستات، یعنی در مسیرهایی که مایع منی از آن عبور می‌کنند، شکل می‌گیرد؛ همچنین، رشد سریع‌تری نسبت به نوع آسینی دارد و زودتر به اطراف پروستات یا حتی اندام‌های دیگر گسترش پیدا می‌کند. در مراحل اولیه، بدون علامت است و تنها با آزمایش PSA یا تصویربرداری شناسایی می‌شود.
• کارسینوم موسینی (Mucinous Carcinoma): در این نوع بسیار نادر، سلول‌های سرطانی مقدار زیادی ماده لزج و چسبنده به نام موسین تولید می‌کنند. همین ویژگی، باعث می‌شود که تومور در تصویربرداری یا بررسی پاتولوژی ظاهر متفاوتی داشته و علائمی مانند مشکلات ادراری، درد لگن یا کمر و خون در ادرار را نشان دهد.
• کارسینوم سلول حلقوی نشاندار (Signet Ring Cell Carcinoma): یکی از تهاجمی‌ترین و نادرترین شکل‌های سرطان پروستات بوده که معمولا دیر تشخیص داده می‌شود و ممکن است تا زمان گسترش به استخوان یا سایر اندام‌ها، بدون علامت بماند؛ البته، بیماران دچار کاهش وزن، ضعف، درد استخوان و مشکلات ادراری شدید می‌شوند.
• کارسینوم آتیپیک (Atrophic, Pseudohyperplastic, and Foamy types): این تومورها، رشد آهسته‌تری دارند و ممکن است مدت‌ها بدون علامت باقی بمانند. گاهی تنها نشانه آن‌ها، افزایش تدریجی PSA یا تغییرات جزئی در جریان ادرار است و برای جلوگیری از  اشتباه با ضایعات خوش‌خیم، نیاز به پاتولوژی دارند.

تمام انواع سرطان پروستات، باید به دقت شناسایی و ثبت شوند؛ زیرا نوع تومور، می‌تواند مسیر درمان و میزان پیگیری بیمار را تعیین کند.

معرفی سرطان‌های غیر آدنوکارسینوم پروستات (انواع نادر)

سرطان‌های غیر آدنوکارسینوم پروستات، از سلول‌هایی غیر از سلول‌های غده‌ای پروستات منشا می‌گیرند؛ به همین دلیل، ویژگی‌های بیولوژیکی، علائم بالینی و پاسخ به درمان آن‌ها، کاملا متفاوت است.

کارسینوم سلول کوچک (Small Cell Carcinoma)

کارسینوم سلول کوچک، یک نوع تومور نورواندوکرین بسیار تهاجمی و نادر بوده که از سلول‌های نورواندوکرین پروستات منشا می‌گیرد و توانایی تولید برخی هورمون‌ها را دارد. این تومور، رشد بسیار سریعی داشته و اغلب در زمان تشخیص، دچار متاستاز به استخوان، کبد و غدد لنفاوی می‌شود؛ همچنین، برخلاف آدنوکارسینوم، باعث افزایش سطح PSA نخواهد شد. درمان آن نیز، مبتنی بر شیمی درمانی سیستمیک بوده و هورمون‌درمانی یا جراحی، نقش درمان حمایتی دارند.

کارسینوم سلول انتقالی یا اوروتلیال (Transitional Cell Carcinoma)

اوروتلیال یا کارسینوم سلول انتقالی، از پوشش داخلی مثانه یا مجرای ادرار شروع می‌شود و به بافت پروستات تهاجم می‌کند. در موارد بسیار نادر، منشا آن سلول‌های انتقالی موجود در پروستات هستند. این نوع سرطان، از نظر رفتار بالینی و پاسخ به درمان، با آدنوکارسینوم پروستات متفاوت بوده و استراتژی درمان آن، مشابه درمان سرطان مثانه است.

کارسینوم سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma)

این نوع تومور، از سلول‌های صاف و مسطحی به نام سلول‌های سنگفرشی که سطح پروستات را می‌پوشانند، ایجاد می‌شود. کارسینوم سلول سنگ فرشی، یکی از نادرترین انواع سرطان پروستات است که رشد بسیار تهاجمی دارد و به هورمون‌درمانی پاسخ نمی‌دهد؛ بلکه روش‌هایی مانند جراحی، رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی برای کنترل و درمان علائم این بیماری، توصیه می‌شود.

سارکوم‌های پروستات (مانند لیومیوسارکوم)

سارکوم‌ها، سرطان‌هایی هستند که از بافت‌های همبند مانند عضله، چربی یا عروق خونی منشا می‌گیرند. لیومیوسارکوم که از سلول‌های عضلانی صاف پروستات شروع می‌شود، یک نمونه از این تومورهای بسیار نادر بوده که در مردان مسن، کمیاب هستند.

اهمیت تشخیص پاتولوژی دقیق؛ چرا دانستن نوع سرطان پروستات حیاتی است؟

در پایان، باید تاکید کرد که سرطان پروستات، یک بیماری یکپارچه نیست؛ بلکه طیف وسیعی از تومورها با منشاهای سلولی و رفتارهای بیولوژیکی متفاوت را در بر می‌گیرد. اگرچه آدنوکارسینوم آسینی، بیش از 95% موارد را تشکیل می‌دهد؛ اما شناخت و تشخیص دقیق سایر انواع سرطان پروستات، چه آدنوکارسینوم‌های کمتر شایع و چه تومورهای غیر آدنوکارسینوم نادر، نقشی حیاتی در تعیین استراتژی درمانی، از هورمون‌درمانی و جراحی برای آدنوکارسینوم‌های شایع گرفته تا شیمی‌درمانی‌های تهاجمی‌تر برای انواع نادری مانند کارسینوم سلول کوچک، دارد.

در نهایت، برای ارزیابی وضعیت خود، بهتر است به دکتر فرشاد نامداری، بهترین متخصص اورولوژی و بیماری‌های دستگاه‌های ادراری در تهران مراجعه کنید.

• شماره تلفن‌های: ۸۸۷۷۶۸۰۱، ۰۹۱۰۷۵۸۵۳۵۸

• آدرس: تهران، خیابان ولیعصر عج، ۳۰۰متر پایین تر از ونک، بالاتر از پل همت، بن ‌بست سیدالشهدا، ساختمان رهام، پلاک ۸، واحد ۱

منبع

what-is-prostate-cancer

types-of-cancer

prostate-cancer