هورمون درمانی در سرطان پروستات چگونه است؟ | هورمون درمانی (ADT)

درمان سرطان پروستات، بسته به مرحله و نوع تومور، روش‌های متفاوتی دارد که یکی از موثرترین آن‌ها، هورمون درمانی سرطان پروستات است. این روش درمانی، با هدف کاهش یا مهار اثر هورمون‌های مردانه، خصوصا تستوسترون، انجام می‌شود؛ زیرا سلول‌های سرطانی پروستات برای رشد و تقسیم، به این هورمون‌ها وابسته‌اند. با کاهش سطح تستوسترون، رشد سلول‌های سرطانی کند یا متوقف می‌شود و در نتیجه، اندازه تومور کاهش می‌یابد.

هورمون درمانی در سرطان پروستات که با نام هورمون درمانی (ADT) نیز شناخته می‌شود، برای بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته یا عودکننده یا پیش از پرتودرمانی و جراحی، به منظور کوچک کردن تومور و افزایش تاثیر سایر درمان‌ها، به کار می‌رود. در این روش، پزشک از داروهایی استفاده می‌کند که یا از تولید هورمون‌های مردانه جلوگیری می‌کنند یا مانع رسیدن آن‌ها به سلول‌های سرطانی می‌شوند.

در برخی بیماران، عمل جراحی برداشت بیضه‌ها (اورکیکتومی) نیز، به عنوان روشی برای قطع منبع اصلی تولید آندروژن‌ها انجام می‌گیرد. از مزایای هورمون درمانی سرطان پروستات، می‌توان به کاهش سرعت رشد تومور، بهبود علائم بیماری و افزایش طول عمر بیماران، اشاره کرد. عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات نیز، شامل گرگرفتگی، کاهش میل جنسی، ضعف عضلانی، تغییرات خلقی و پوکی استخوان هستند.

در ادامه این مقاله از سایت دکتر نامداری، به بررسی این روش درمانی، به عنوان ابزاری مهم در مدیریت سرطان پروستات خواهیم پرداخت.

چه بیمارانی کاندیدای مناسب برای هورمون درمانی سرطان پروستات هستند؟

در میان روش‌های مختلف درمان سرطان پروستات، یکی از گزینه‌های موثر و پرکاربرد، هورمون درمانی سرطان پروستات است. این روش، برای همه بیماران به صورت یکسان تجویز نمی‌شود؛ بلکه بسته به مرحله، شدت و نوع تومور، توسط پزشک متخصص انتخاب خواهد شد. در ادامه، گروه‌هایی که مشمول بیشترین اثر از هورمون درمانی سرطان پروستات می‌شوند، عبارتند از:

• بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته یا متاستاتیک، هنگامی که سرطان به بخش‌های دیگر بدن مانند استخوان یا غدد لنفاوی گسترش پیدا می‌کند، معمولاً هورمون‌درمانی (ADT) به‌عنوان گزینه اصلی توصیه می‌شود. در این مرحله، هدف کنترل بیماری و کاهش علائم است؛ با این حال، آگاهی از هزینه عمل سرطان پروستات می‌تواند در تصمیم‌گیری آگاهانه درباره مسیر درمان کمک‌کننده باشد.
• همراه با رادیوتراپی برای افزایش اثربخشی درمان؛ در شرایطی که سرطان، هنوز به‌طور کامل از پروستات خارج نشده؛ اما احتمال گسترش آن زیاد است، هورمون درمانی سرطان پروستات همراه با پرتودرمانی انجام می‌شود. این ترکیب، به بهبود کنترل بیماری، کاهش احتمال بازگشت تومور و افزایش شانس بقا، کمک می‌کند.
• قبل از جراحی برای کوچک کردن اندازه تومور؛ اگر تومور پروستات بزرگ بوده و جراحی آن دشوار شود، پزشک ممکن است قبل از عمل، هورمون درمانی در سرطان پروستات را آغاز کند تا تومور کوچک‌تر شده و عمل جراحی، با دقت و ایمنی بیشتری انجام گیرد. این روش، خصوصا در مواردی که سرطان هنوز در محدوده غده باقی مانده؛ اما توده حجیمی دارد، بسیار موثر است.
• در موارد عود بیماری پس از جراحی یا رادیوتراپی؛ اگر سرطان، پس از جراحی یا پرتودرمانی دوباره بازگردد، استفاده از هورمون درمانی (ADT) می‌تواند رشد دوباره تومور را مهار کند. در این مرحله، هورمون درمانی به‌صورت دارویی انجام می‌شود تا تولید تستوسترون در بدن، کاهش یافته و رشد مجدد سلول‌های سرطانی کنترل شود.

برای درک بهتر اهمیت هورمون درمانی در سرطان پروستات، باید ابتدا بدانید که پروستات چیست؟ این غده کوچک، در زیر مثانه مردان قرار دارد و بخشی از مایع منی را تولید می‌کند؛ اما زمانی که سلول‌های پروستات، دچار تغییرات غیرطبیعی می‌شوند، ممکن است رشد سرطانی پیدا کنند و نیاز به درمان‌هایی مانند هورمون درمانی (ADT) داشته باشند.

با توجه به عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات و این موضوع که هورمون‌درمانی، به‌تنهایی درمان قطعی نیست، باید تصمیم‌گیری با نظر پزشک متخصص صورت گیرد.

روش هورمون درمانی در سرطان پروستات چگونه است؟

هورمون درمانی در سرطان پروستات، روشی است که با کاهش سطح آندروژن‌ها (هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون) در بدن، رشد سلول‌های سرطانی پروستات را کند یا متوقف می‌کند. روش‌های هورمون‌درمانی شامل داروهایی است که تولید تستوسترون را متوقف می‌کنند؛ مانند آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های هورمون آزادکننده هورمون لوتئینه‌کننده (LHRH) یا داروهایی که اثر آندروژن‌ها را در سلول‌های سرطانی مسدود می‌کنند. در برخی موارد، جراحی برداشتن بیضه‌ها (ارکیکتومی) نیز به عنوان یک روش موثر برای کاهش تولید تستوسترون استفاده می‌شود.

هورمون تراپی سرطان پروستات، زمانی که سرطان به بخش‌های دیگر بدن گسترش یافته استفاده می‌شود. این درمان معمولاً با هدف کنترل موقت رشد سرطان انجام می‌شود و به طور معمول پیشرفت بیماری را برای چند سال کند می‌کند. با این حال، این روش درمانی یک درمان قطعی محسوب نمی‌شود و در بسیاری از موارد پس از مدتی، سلول‌های سرطانی مقاوم به کاهش آندروژن شده و به رشد خود ادامه می‌دهند. همچنین، عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات مانند کاهش میل جنسی، گرگرفتگی، افزایش وزن، تحلیل عضلات، تغییرات خلقی و کاهش تراکم استخوان ممکن است در طول درمان بروز کنند.

مزایای هورمون درمانی در سرطان پروستات 

هورمون درمانی در سرطان پروستات، مزایای مهمی دارد که می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. یکی از مزایای اصلی این روش، کنترل رشد و گسترش سلول‌های سرطانی پروستات است. با کاهش سطح آندروژن‌ها (هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون) که محرک رشد سلول‌های سرطانی هستند، این درمان باعث کوچک شدن تومورها و کاهش پیشرفت بیماری می‌شود. در مواردی که سرطان به دیگر قسمت‌های بدن متاستاز داده است؛ هورمون‌درمانی می‌تواند به طور مؤثری پیشرفت بیماری را کند کرده و به تسکین علائم مانند دردهای استخوانی کمک کند.

مزیت دیگر هورمون درمانی در سرطان پروستات، افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی بیماران است. این روش درمانی به ویژه در بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته که گزینه‌های درمانی محدودی دارند، مؤثر است. علاوه بر این، هورمون‌درمانی می‌تواند به عنوان یک درمان مکمل در کنار پرتودرمانی یا جراحی استفاده شود و اثربخشی این درمان‌ها را افزایش دهد. همچنین در برخی موارد، به عنوان یک درمان موقتی پیش از انجام جراحی برای کوچک کردن اندازه تومور به کار می‌رود. به طور کلی، این روش کمک می‌کند بیماران مدت بیشتری با کیفیت زندگی بهتر زندگی کنند. به طور خلاصه مزایای هورمون تراپی سرطان پروستات به این شکل است.

1. کنترل رشد سرطان: با کاهش سطح آندروژن‌ها، رشد و گسترش سلول‌های سرطانی پروستات کاهش می‌یابد.
2. کوچک کردن تومور: هورمون‌درمانی می‌تواند باعث کوچک شدن تومورهای سرطانی شود.
3. تسکین علائم: کاهش دردهای استخوانی و سایر علائم ناشی از متاستاز سرطان.
4. افزایش طول عمر: کند کردن پیشرفت بیماری و افزایش بقا در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته.
5. بهبود کیفیت زندگی: کاهش علائم بیماری و فراهم کردن امکان زندگی با کیفیت بهتر.
6. درمان مکمل: استفاده در کنار پرتودرمانی و جراحی برای افزایش اثربخشی درمان.
7. کاهش اندازه تومور قبل از جراحی: کمک به کوچک کردن تومور برای انجام جراحی راحت‌تر.

عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات چیست؟

هرچند هورمون درمانی سرطان پروستات، نقش مهمی در کنترل رشد تومور و کند کردن روند پیشرفت بیماری دارد؛ اما کاهش سطح هورمون‌های مردانه، مانند تستوسترون می‌تواند باعث بروز عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات شود. تغییرات ناشی از این عوارض، به نوع دارو، دوز مصرفی، طول مدت درمان و وضعیت سلامت عمومی بیمار بستگی دارد.

در واقع، هورمون درمانی در سرطان پروستات، با هدف قطع منبع تغذیه سلول‌های سرطانی صورت می‌گیرد؛ اما در کنار اثرات مثبت خود، ممکن است موجب عوارض جسمی و روانی شود که شدت آن‌ها، در افراد مختلف متفاوت است.

عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات	توضیحات
کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ	کاهش تستوسترون، منجر به افت میل جنسی و در برخی موارد، ناتوانی در ایجاد یا حفظ نعوظ می‌شود. این اثر، ممکن است موقتی یا در برخی بیماران، طولانی‌مدت باشد.
گرگرفتگی و تعریق شبانه	یکی از شایع‌ترین عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات است که شبیه علائم یائسگی در زنان بوده و با گذشت زمان، کاهش می‌یابد.
تغییرات خلقی و افسردگی	نوسانات خلقی، اضطراب یا احساس بی‌انگیزگی، از اثرات کاهش سطح آندروژن‌ها است. در صورت بروز این علائم، باید با پزشک مشورت شود تا روان‌درمانی یا درمان دارویی انجام گیرد.
تحلیل عضلانی و افزایش چربی بدن	کاهش هورمون‌های مردانه، باعث از بین رفتن توده عضلانی و افزایش چربی بدن می‌شود؛ انجام ورزش منظم و تغذیه سالم، به کنترل این تغییرات کمک می‌کند.
پوکی استخوان	از مهم‌ترین عوارض هورمون درمانی (ADT) است که در نتیجه کاهش تراکم استخوانی، ایجاد می‌شود و خطر شکستگی استخوان را بالا می‌برد؛ از این رو، مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D تحت نظر پزشک، توصیه می‌شود.
رشد بافت سینه	افزایش نسبی استروژن در بدن، ممکن است باعث حساسیت یا بزرگ شدن بافت سینه شود. در برخی موارد، از پرتودرمانی موضعی برای پیشگیری از آن استفاده می‌شود.
خستگی و ضعف عمومی	احساس خستگی و کاهش انرژی در طول هورمون درمانی سرطان پروستات، شایع است. ورزش سبک، خواب کافی و تغذیه مناسب، شدت این عارضه را کم خواهد کرد.
افزایش خطر بیماری‌های قلبی و دیابت	مطالعات، نشان داده‌اند که هورمون درمانی سرطان پروستات، ممکن است با افزایش فشار خون، چربی و قند خون همراه باشد؛ بنابراین، بررسی منظم وضعیت قلب و متابولیسم، ضروری است.
اختلال در تمرکز و حافظه	برخی بیماران، دچار کاهش تمرکز یا کندی ذهنی می‌شوند. هرچند، این اثرات خفیف هستند؛ اما باید در صورت ماندگاری، به پزشک اطلاع داده شوند.
	کاهش گلبول‌های قرمز، ممکن است باعث احساس ضعف، سرگیجه یا خستگی شود و در صورت تشدید، نیاز به بررسی بیشتر دارد.

در بیشتر موارد، عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات قابل کنترل یا درمان هستند و با گذشت زمان، کاهش می‌یابند. انجام فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی متعادل، پیگیری مداوم با پزشک و استفاده از داروهای کمکی در صورت نیاز، به کاهش اثرات جانبی کمک می‌کند.

انواع هورمون درمانی در سرطان پروستات 

این درمان می‌تواند به دو صورت انجام شود. کاهش تولید تستوسترون، که از طریق داروهایی مانند «آناستروزول» یا «لوپرولید» صورت می‌گیرد و می‌تواند تولید تستوسترون را در بیضه‌ها متوقف کند. بلوکه کردن اثر تستوسترون، که با داروهایی مانند «فلوتامید» یا «بیکالوتامید» انجام می‌شود و این داروها گیرنده‌های هورمونی را مسدود می‌کنند تا تستوسترون نتواند به سلول‌های سرطانی متصل شود. هدف از این درمان‌ها کاهش سرعت رشد سرطان پروستات و جلوگیری از گسترش آن است. انواع هورمون درمانی پروستات:

• ارکیکتومی
• آگونیست‌های LHRH
• آنتی آندروژن‌ها

1. ارکیکتومی

ارکیکتومی (برداشتن بیضه )، یک روش جراحی سرپایی است که طی آن، جراح بیضه‌ها را که منبع اصلی تولید آندروژن‌ها مانند تستوسترون هستند، خارج می‌کند. این عمل معمولا برای کاهش سطح تستوسترون خون تا ۹۵ درصد انجام می‌شود که در نتیجه باعث کوچک شدن تومورهای پروستات و توقف رشد سلول‌های سرطانی می‌گردد.

این روش که دائمی و برگشت‌ناپذیر است، اغلب به عنوان یک راهکار موثر برای کنترل پیشرفت سرطان پروستات پیشرفته پیشنهاد می‌شود. بیمار معمولا نیازی به بستری طولانی مدت ندارد و دوران بهبودی کوتاهی دارد. با این حال، اثرات روانی و تغییرات فیزیکی ناشی از کاهش شدید تستوسترون ممکن است برای برخی بیماران چالش‌برانگیز باشد.

2. آگونیست‌های   LHRH 

آگونیست‌های LHRH (هورمون آزادکننده گنادوتروپین) که به عنوان درمان‌های مشابه ارکیکتومی  شناخته می‌شوند، قادرند تولید تستوسترون در بیضه‌ها را به طور قابل توجهی کاهش دهند. این داروها به طور عمده برای کنترل تولید هورمون‌های جنسی و کاهش سطح تستوسترون در بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند. استفاده از این داروها می‌تواند در مراحل ابتدایی درمان منجر به افزایش موقتی سطح تستوسترون شود، که این حالت معمولاً با تجویز همزمان ضد آندروژن‌ها به منظور کنترل اثرات آن قابل مدیریت است.

 داروهای این گروه شامل لوپرولید، گوسرلین، تریپتورلین و هیسترلین می‌باشند که با مهار ترشح هورمون لوتئینی و در نتیجه کاهش تولید تستوسترون، به درمان‌های پزشکی مانند درمان سرطان پروستات، اختلالات هورمونی و مشکلات جنسی کمک می‌کنند. این داروها با تاثیرات طولانی‌مدت خود در کاهش سطح هورمون‌های جنسی، راه‌ حلی کارآمد برای شرایطی هستند که نیاز به کاهش هورمون‌های جنسی دارند.

3. آنتی آندروژن‌ها 

داروهای ضد آندروژن که به طور خاص از اتصال آندروژن‌ها به گیرنده‌های سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کنند، نقش حیاتی در درمان برخی از انواع سرطان‌ها، به ویژه سرطان پروستات دارند. این داروها با مسدود کردن اثرات تستوسترون و دیگر آندروژن‌ها در سلول‌های هدف، از رشد و تکثیر سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کنند. داروهایی مانند بیکالوتامید، نیلوتامید و فلوتامید از جمله این دسته داروها هستند که با مهار اثرات آندروژن‌ها به کاهش پیشرفت بیماری کمک می‌کنند.

 این داروها، معمولاً به صورت ترکیبی با آگونیست‌های LHRH یا آنتاگونیست‌های LHRH استفاده می‌شوند تا اثرات درمانی تقویت شوند. ترکیب این داروها با دیگر روش‌های درمانی، به ویژه در بیمارانی که نیاز به کاهش سریع سطح تستوسترون دارند، یک راهکار مؤثر برای کنترل بیماری‌های هورمونی و سرطان‌های حساس به آندروژن است. از آنجا که این داروها به صورت هدفمند عمل می‌کنند، معمولاً اثرات جانبی کمتری نسبت به درمان‌های سنتی دارند، که این امر آن‌ها را به گزینه‌ای مناسب برای بسیاری از بیماران تبدیل می‌کند.

مدت زمان هورمون درمانی برای سرطان پروستات چقدر است؟

مدت زمان هورمون درمانی سرطان پروستات، بسته به مرحله بیماری، شدت پیشرفت تومور و وضعیت عمومی بدن بیمار، متفاوت است. با وجود اثرات مثبت این درمان در کنترل بیماری، به دلیل عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات، پزشکان تلاش می‌کنند تا مدت درمان را در حدی تنظیم کنند که هم اثربخشی بالا داشته باشد و هم بدن بیمار، دچار فشار بیش از حد نشود.

زمان هورمون درمانی در سرطان پروستات، معمولا از چند ماه تا چند سال متغیر است و در برخی موارد، ممکن است تا پایان عمر ادامه یابد.

درمان کوتاه مدت در مقابل درمان بلند مدت یا مادام‌العمر

هورمون درمانی کوتاه‌مدت، برای بیماران مبتلا به سرطان پروستات با خطر متوسط، تجویز می‌شود. در این حالت، درمان برای چند ماه پس از پرتودرمانی ادامه دارد تا تومور، کوچک‌تر شده و اثربخشی پرتو افزایش یابد. تحقیقات، نشان داده‌اند که دوره‌های کوتاه چندماهه برای این بیماران، کافی است و طولانی کردن درمان، تاثیر چشمگیری ندارد.

در مقابل، بیماران با سرطان پیشرفته یا پرخطر، ممکن است به درمانی بلندمدت (2 تا 3 سال) نیاز داشته باشند. این دوره، قبل، حین یا پس از پرتودرمانی انجام می‌شود و به کنترل بهتر بیماری و افزایش طول عمر کمک می‌کند. در موارد سرطان متاستاتیک (گسترش‌یافته)، هورمون درمانی به صورت مداوم یا حتی مادام‌العمر انجام می‌شود؛ تا زمانی که سطح PSA، در محدوده طبیعی باقی بماند یا بدن نسبت به دارو مقاوم نشود.

همچنین، در بیماران مسن یا افرادی که امکان جراحی یا پرتودرمانی ندارند، هورمون درمانی سرطان پروستات می‌تواند به عنوان روش اصلی کنترل بیماری، استفاده شود.

هورمون درمانی متناوب (Intermittent Therapy) چیست و چه مزایایی دارد؟

در هورمون درمانی متناوب، داروهای مسدودکننده هورمون به صورت دوره‌ای مصرف و سپس، برای مدتی قطع می‌شوند. هدف از این روش، دادن استراحت به بدن و کاهش عوارض هورمون درمانی در سرطان پروستات است. تصمیم برای قطع یا از سرگیری درمان، بر اساس سطح PSA و پاسخ بدن به درمان، گرفته می‌شود. این روش، با داروهایی مانند آنتاگونیست‌های  LHRH یا ضد آندروژن‌ها انجام می‌شود و نیازمند پایش منظم آزمایش‌ها است.

در این روش هورمون درمانی سرطان پروستات، در دوره‌های استراحت، سطح تستوسترون تا حدی برمی‌گردد و مشکلاتی مانند گرگرفتگی یا کاهش میل جنسی کمتر می‌شود؛ همچنین، بیماران در زمان‌های بدون دارو، احساس انرژی و نشاط بیشتری دارند. با این حال، هورمون درمانی متناوب برای همه بیماران مناسب نیست و برای افرادی تجویز می‌شود که بیماری‌شان هنوز در مراحل اولیه یا کنترل‌شده است.

مقاومت به هورمون درمانی (Castration-Resistant Prostate Cancer) چیست؟

مقاومت به هورمون درمانی سرطان پروستات، یکی از مراحل پیشرفته بیماری است که در آن، سلول‌های سرطانی حتی با وجود کاهش سطح تستوسترون در بدن، همچنان به رشد و گسترش خود ادامه می‌دهند. این وضعیت، زمانی رخ می‌دهد که بدن دیگر به هورمون درمانی سرطان پروستات، پاسخ موثر نمی‌دهد و سرطان نسبت به داروهای مسدودکننده آندروژن، مقاومت پیدا می‌کند.

در حالت عادی، هدف از هورمون درمانی در سرطان پروستات، کاهش سطح هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون است؛ زیرا این هورمون‌ها، باعث رشد سلول‌های سرطانی در پروستات می‌شوند؛ اما در مقاومت به هورمون درمانی (ADT)، سلول‌های سرطانی سازوکارهایی پیدا می‌کنند تا بدون وابستگی به تستوسترون نیز، به رشد خود ادامه دهند.

هورمون درمانی در سرطان پروستات؛ آنچه باید بدانید!

هورمون درمانی سرطان پروستات، یکی از درمان‌های اصلی برای کنترل رشد سلول‌های سرطانی است که با کاهش یا مسدود کردن هورمون‌های مردانه، عمل می‌کند. این روش، بسته به مرحله بیماری و شدت آن، کوتاه‌مدت، بلندمدت یا متناوب خواهد بود و معمولا در کنار پرتودرمانی یا جراحی، استفاده می‌شود. هورمون درمانی (ADT)، می‌تواند باعث عوارضی مانند کاهش میل جنسی، گرگرفتگی، پوکی استخوان و خستگی شود و در برخی بیماران، مقاومت به هورمون درمانی (CRPC) نیز رخ دهد.

انتخاب نوع و مدت درمان، باید با نظر پزشک متخصص و بر اساس ویژگی‌های فردی هر بیمار انجام شود تا کنترل موثر بیماری و حفظ کیفیت زندگی بهینه، فراهم گردد؛ از این رو، بهتر است با دکتر فرشاد نامداری، بهترین متخصص اورولوژی و بیماری‌های دستگاه ادراری در تهران، در ارتباط باشید.

1. شماره تلفن‌های: ۸۸۷۷۶۸۰۱, ۰۹۱۰۷۵۸۵۳۵۸
2. آدرس: تهران، خیابان ولیعصر عج، ۳۰۰متر پایین تر از ونک، بالاتر از پل همت، بن ‌بست سیدالشهدا، ساختمان رهام، پلاک ۸، واحد ۱

منبع

www.cancer.org

www.hopkinsmedicine.org

www.mayoclinic.org

www.health.harvard.edu