از آنجایی که ویروس hpv، اغلب بدون علامت باقی میماند و فقط با آزمایشهای تخصصی قابل شناسایی است؛ تشخیص ویروس اچ پی وی، کار سادهای نخواهد بود. بسته به محل احتمالی عفونت، سن فرد و عوامل خطر، روشهای مختلفی برای تشخیص ویروس hpv وجود دارند که میتوانند به پزشک کمک کنند تا وجود ویروس را تایید کرده و شدت تغییرات سلولی را ارزیابی کند. در مواردی که زگیل تناسلی قابل مشاهده است، معاینه بالینی توسط پزشک، میتواند برای تشخیص اولیه کافی باشد.
در برخی موارد مشکوک، از تست اسید استیک برای نمایانسازی ضایعات استفاده میشود. برای بررسی دقیقتر وضعیت دهانه رحم نیز، تست پاپ اسمیر به عنوان یکی از غربالگریهای رایج، میتواند سلولهای غیرطبیعی مرتبط با عفونت HPV را شناسایی کند.
یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص ویروس hpv، استفاده از آزمایشهای DNA، مانندPCR و Hybrid Capture II است که حضور انواع پرخطر ویروس را، با دقت بالا مشخص میکنند. در صورت مشاهده ضایعات غیرمعمول، ممکن است نیاز به کولپوسکوپی یا حتی بیوپسی باشد تا نمونه، زیر میکروسکوپ از نظر تغییرات مرتبط با HPV، بررسی شود. در ادامه این مقاله از سایت دکتر نامداری، به بررسی بیشتر روشهای تشخیص ویروس اچ پی وی خواهیم پرداخت.
آزمایش کولپوسکوپی
هنگامی که نتیجه تست پاپ اسمیر یا آزمایش HPV مثبت باشد، آزمایش کولپوسکوپی که روشی دقیق برای تشخیص ویروس hpv و بررسی ضایعات مشکوک ناحیه دهانه رحم و واژن است، تجویز میشود. در صورت ابتلا به ویروس اچ پی وی، به ویژه انواع پرخطر مانند HPV 16 و 18، کولپوسکوپی میتواند یکی از ابزار تشخیصی برای شناسایی سلولهای غیرطبیعی و پیش سرطانی باشد.
در این روش، پزشک از دستگاهی به نام کولپوسکوپ که نوعی میکروسکوپ، با بزرگنمایی بالا و نور قوی است، برای بررسی دقیق دهانه رحم، واژن و ناحیه فرج استفاده میکند. برای وضوح بیشتر ضایعات، محلول رقیقی از اسید استیک به بافتها زده میشود که بافتهای مشکوک را روشنتر کرده و احتمال تشخیص را افزایش میدهد.
کولپوسکوپی، یکی از دقیقترین ابزارها در تشخیص ویروس اچ پی وی و ضایعات مرتبط با آن است که میتواند سلولهای تغییر یافته را پیش از تبدیل شدن به سرطان، شناسایی کند. فرایند این آزمایش، بدون درد و بیهوشی پیش میرود و نیازی به بستری شدن یا شرایط خاص بیمارستانی ندارد. البته، برخی افراد هنگام تماس محلول اسید استیک با دهانه رحم، احساس سوزش یا فشار خواهند داشت.
تست اسید استیک
تست اسید استیک، یکی از روشهای ساده، کمهزینه و کاربردی برای تشخیص ویروس hpv، در ناحیه دهانه رحم است. در طول انجام این تست، پزشک ناحیه مورد نظر (دهانه رحم یا نواحی تناسلی) را با گاز استریل آغشته به محلول 3 تا 5 درصد اسید استیک میپوشاند. طی 10 تا 15 ثانیه، در صورت وجود سلولهای غیرطبیعی یا پیش سرطانی، ناحیه تغییر رنگ میدهد و به صورت لکههای سفید، قابل مشاهده میشود.
این تغییر رنگ، نشانهای از افزایش فعالیت سلولی بوده که معمولا با ویروس اچ پی وی، مرتبط است. از این روش، میتوان برای تشخیص ویروس اچ پی وی با سرعت بالا و شروع زودهنگام فرایند درمان ویروس hpv، استفاده کرد. این تست تشخیص ویروس hpv، در کشورهایی با منابع محدود، یک ابزار غربالگری اولیه است که پاسخ آن، در همان لحظه قابل مشاهده بوده و نیازی به ارسال نمونه به آزمایشگاه نیست.
برخلاف تصور، این روش غیر تهاجمی و بدون نیاز به بیهوشی یا برش است. البته، این روش در مقایسه با تستهای DNA یا پاپ اسمیر، دقت پایینتری دارد؛ همچنین، گاهی ممکن است سلولهای طبیعی نیز به اسید واکنش دهند یا برعکس، ضایعات کوچکتر دیده نشوند.
نمونه برداری یا بیوپسی
یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص ویروس hpv، در مراحل پیشرفتهتر یا در صورت مشاهده ضایعات مشکوک، بیوپسی یا نمونهبرداری از دهانه رحم است. در این روش، پزشک بخش کوچکی از بافت دهانه رحم یا کانال داخلی آن را برمیدارد تا در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی شود. بیوپسی، میتواند نشانههای اولیه سرطان، سلولهای پیش سرطانی، یا حتی عفونت ناشی از HPV را بهدقت شناسایی کند.
این تست تشخیص ویروس اچ پی وی، بسته به محل ضایعه و شدت تغییرات سلولی، انواع مختلفی دارد:
- بیوپسی پانچ؛ با ابزار دایرهایشکل، تکههای کوچکی از بافت برداشته میشود.
- بیوپسی مخروطی؛ با استفاده از لیزر، اسکالپل یا روش LEEP، بخش وسیعتری از بافت به شکل مخروطی برداشته میشود. این روش، در صورت وجود ضایعات عمقیتر یا گستردهتر انجام خواهد شد.
- کورتاژ اندوسرویکال؛ برای مناطقی که از بیرون قابل مشاهده نیستند، با استفاده از ابزاری باریک به نام کورت، داخل کانال دهانه رحم خراش داده شده و نمونه برداشته میشود.
برای تشخیص ویروس hpv در بیوپسی، ابتدا محل ضایعه با محلول اسید استیک یا ید رنگآمیزی میشود تا نواحی غیرطبیعی بهتر دیده شوند و سپس، نمونه برداشته خواهد شد. این روش که دقت بالایی دارد، برخلاف آزمایشهای غیرتهاجمی، امکان تحلیل بافتی و سلولی دقیق را فراهم میکند. البته، مانند هر نوع عمل تهاجمی، ممکن است با کمی خونریزی یا عفونت همراه باشد.
نمونه برداری تست HPV در مردان
در اولین قدم برای تشخیص ویروس hpv در مردان، پزشک درباره سابقه جنسی، علائم و عوامل خطر، با فرد گفتوگو میکند. این مرحله، به تصمیمگیری درباره ضرورت انجام تست و انتخاب نوع نمونهبرداری کمک میکند. تشخیص ویروس اچ پی وی در مردان، به دو شکل، توصیه میشود:
- تست پاپ مقعدی؛ برای مردان همجنسگرا، دوجنسگرا یا مردانی با سابقه مقاربت مقعدی، مناسب است. ابتدا، پزشک یک سواب نرم را به آرامی وارد کانال مقعد میکند تا سلولهای سطحی را جمعآوری کند؛ سپس، نمونه برای بررسی وجود سلولهای غیرطبیعی مرتبط با HPV ارسال میشود. این روش، غیرتهاجمی بوده و برای شناسایی زودهنگام ضایعات پیش سرطانی، مناسب است؛ البته، ممکن است در برخی موارد، دقت محدودتری داشته باشد.
- تست DNA؛ توصیه میشود که پیش از نمونهگیری، فرد چند ساعتی را از شستوشوی ناحیه تناسلی و فعالیت جنسی پرهیز کند؛ سپس، نمونهبرداری با سواب از پوست آلت تناسلی، سواب از مجرای ادراری یا نمونهگیری از مایع منی انجام میشود. در آخر، آزمایشگاه، از تکنیکهای مولکولی برای شناسایی مستقیمDNA ویروس استفاده میکند.
زگیل تناسلی، خارش، ترشح یا هرگونه تغییر غیرعادی در ناحیه تناسلی باید توسط پزشک بررسی شود.
نمونه برداری تست اچ پی وی در زنان
نمونهبرداری برای تشخیص ویروس hpv در زنان، یکی از دقیقترین روشها برای شناسایی زودهنگام عفونتهای پرخطر HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم است؛ از این رو، ابتدا پزشک درباره هدف تست، روند انجام و تفسیر نتایج با بیمار گفتوگو میکند. سپس، فرد باید روی تخت معاینه قرار گرفته و پاها را در جایگاه مخصوص قرار دهد.
پزشک پس از شستوشوی دست و پوشیدن دستکش، اسپکولوم را به آرامی وارد واژن میکند تا دهانه رحم، به وضوح قابل مشاهده باشد. در ادامه، ابزار نمونهبرداری وارد دهانه رحم میشوند. پزشک ابزار را بهآرامی میچرخاند تا سلولهای مورد نظر جمعآوری شوند و نمونه را به داخل لوله حاوی محلول محافظ منتقل کند. نمونه، به آزمایشگاه ارسال میگردد تا تشخیص ویروس اچ پی وی از طریق تکنیکهای مولکولی، مانند PCR انجام شود.
در این روش، علاوه بر دقت بالا، قابلیت بررسی همزمان با پاپ اسمیر و امکان شناسایی نوع ویروس، وجود دارد. در زنان بالای 30 سال، انجام این تست همراه با پاپ اسمیر، ضروری است.
تکنیک های DNA
تکنیکهای مبتنی بر DNA، امروزه یکی از دقیقترین و پیشرفتهترین روشها برای تشخیص ویروس hpv محسوب میشوند که امکان شناسایی مستقیم DNA یا RNA ویروس را از نمونههای سلولی فراهم میکنند و به پزشکان، این توانایی را میدهند که نوع ویروس، شدت عفونت و حتی میزان فعالیت آن را به طور دقیق بررسی کنند.
جذب ترکیبی (hc2)
یکی از روشهای پیشرفته و پرکاربرد در تشخیص ویروس اچ پی وی، تکنیک Hybrid Capture 2 است که بر پایه هیبریداسیون اسید نوکلئیک عمل کرده و از پروبهای RNA برای شناسایی DNA ویروس HPV در نمونهها استفاده میکند. در این روش، اگر DNA ویروس در نمونه وجود داشته باشد، پروبهای RNA با آن ترکیب میشوند و ترکیب RNA-DNA را تشکیل میدهند.
سپس، با استفاده از آنتیبادیهای اختصاصی، این ترکیبات شناسایی و تایید میشوند. این روش، بسیار سریع بوده و به دلیل دقت و سهولت، به عنوان غربالگری اولیه نیز توصیه میشود؛ البته، در شناسایی نوع دقیق HPV، توانایی ندارد.
واکنش زنجیره ای پلیمراز PCR
تکنیک PCR یا همان واکنش زنجیرهای پلیمراز، یکی از رایجترین و حساسترین روشها برای شناسایی ویروس HPV است که با تکثیر قطعات خاصی از DNA ویروس، حتی مقادیر بسیار اندک آن را نیز، قابل شناسایی میسازد. در برخی از انواع این روش، با هدفیابی نواحی مشترک ژنوم HPV، طیف وسیعی از انواع ویروس، شناسایی میشود.
برخی دیگر از انواع تکنیک PCR، امکان سنجش میزان بار ویروسی را فراهم میکنند؛ همچنین، میتوانند با دو مرحله تکثیر، حساسیت بالایی نشان دهند و برای نمونههایی با بار ویروسی پایین مناسب باشند. قابلیت شناسایی نوع ویروس در این روش تشخیص ویروس hpv، از مزایای آن است. هرچند، این روش نیاز به تجهیزات تخصصی و محیط کنترلشده دارد؛ اما برای بررسی عفونتهای فعال و پنهان توصیه میشود.
تست پاپ اسمیر
پزشک برای انجام تست پاپ اسمیر جهت تشخیص ویروس hpv، از یک ابزار خاص به نام اسپکولوم استفاده میکند تا علاوه بر باز کردن واژن، به دهانه رحم دسترسی بهتری داشته باشد؛ سپس، با استفاده از برس یا اسپاتول، سلولهایی از سطح دهانه رحم را جمعآوری میکند و به آزمایشگاه میفرستد تا زیر میکروسکوپ بررسی شوند و هر نشانهای از سلولهای غیرطبیعی، التهابات یا علائم عفونت مشخص گردد.
در بسیاری از موارد، نمونههای جمعآوریشده برای تشخیص ویروس اچ پی وی نیز، مورد بررسی قرار میگیرند. از مزایای این روش، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشخیص زودهنگام بیماریهای پیش سرطانی و سرطانی
- تشخیص ویروس اچ پی وی به همراه یا بدون انجام تستهای جانبی
- فرایندی سریع، ساده و بدون نیاز به بستری
- کاهش چشمگیر نرخ مرگومیر ناشی از سرطان دهانه رحم با انجام منظم تست
- امکان تشخیص سایر مشکلات، مانند عفونتهای قارچی یا التهابات دهانه رحم
البته، این روش نمیتواند تمام انواع عفونتهای مقاربتی، مانند سوزاک یا کلامیدیا را تشخیص دهد و ممکن است در برخی موارد، نتایج منفی یا مثبت کاذب نیز داشته باشد. در سن زیر 21 سالگی، نیازی به انجام پاپ اسمیر نیست؛ اما در 21 تا 29 سالگی، هر 3 سال یکبار و در 30 تا 65 سالگی، هر 3 یا 5 سال یکبار، توصیه میشود.
روش خانگی برای تشخیص ویروس hpv
در حال حاضر، تشخیص ویروس hpv در منزل، توسط سازمان FDA تایید نشده است. هرچند، برخی کیتها، امکان نمونهبرداری خانگی را فراهم میکنند؛ اما تمام فرایند، از نمونهگیری تا تجزیه و تحلیل و تفسیر نتیجه، هنوز به صورت خانگی انجام نمیشود. امروزه، افراد برای تشخیص ویروس اچ پی وی در منزل، میتوانند با استفاده از سواب یا برس مخصوص، نمونهبرداری را به صورت شخصی انجام دهند.
سپس، نمونه را به آزمایشگاه ارسال کنند تا توسط متخصصان بررسی گردد. راحتی و کاهش استرس، افزایش دسترسی و حفظ حریم شخصی، از مزایای این روش است؛ هرچند ریسک تفسیر اشتباه و عدم تایید رسمی وجود دارد.
در نهایت، برای تشخیص دقیق ویروس اچ پی وی و دریافت مشاوره و خدمات درمانی، میتوانید با دکتر فرشاد نامداری، بهترین متخصص اورولوژی و زگیل تناسلی در تهران، در ارتباط باشید.
- تماس با: ۸۸۷۷۶۸۰۱, ۰۹۱۰۷۵۸۵۳۵۸
- مراجعه حضوری: تهران، خیابان ولیعصر عج، ۳۰۰متر پایین تر از ونک، بالاتر از پل همت، بن بست سیدالشهدا، ساختمان رهام، پلاک ۸، واحد ۱
منبع
