سرطان پروستات بدخیم | تشخیص سرطان پروستات بدخیم

سرطان پروستات بدخیم یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در میان مردان است که از سلول‌های غده پروستات آغاز می‌شود. در این بیماری، سلول‌های پروستات به‌صورت غیرطبیعی و کنترل‌نشده رشد می‌کنند و در صورت پیشرفت، ممکن است از بافت پروستات خارج شده و به بخش‌های دیگر بدن مانند غدد لنفاوی و استخوان‌ها گسترش پیدا کنند؛ حالتی که به آن سرطان پروستات پیشرفته یا سرطان پروستات متاستاتیک گفته می‌شود.

علائم سرطان پروستات بدخیم در مراحل اولیه ممکن است خفیف باشد یا حتی هیچ نشانه‌ای ایجاد نکند، اما با پیشرفت بیماری، مشکلاتی مانند تکرر ادرار، دشواری در شروع یا قطع و وصل شدن جریان ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه، کاهش وزن، خستگی و در صورت انتشار سرطان، دردهای استخوانی ممکن است ظاهر شوند.

تشخیص سرطان پروستات با استفاده از روش‌هایی مانند آزمایش PSA خون، معاینه انگشتی پروستات (DRE)، نمونه‌برداری از پروستات (بیوپسی) و تصویربرداری‌هایی مانند MRI، CT اسکن و اسکن استخوان انجام می‌شود. بررسی نتایج این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا میزان تهاجمی بودن سرطان، مرحله بیماری و بهترین روش درمان را مشخص کند.

این آزمایش‌ها میتوانند مشابه آزمایش‌هایی باشند که در هنگام سرطان پروستات اولیه انجام داده‌اید. بنابراین ممکن است قبلا برخی از آنها را انجام داده باشید.

 

 سرطان پروستات بدخیم چیست؟

سلول‌های بدن ما مانند بلوک‌های ساختمان سازی هستند که ما از آنها ساخته شده‌ایم. این سلول‌ها معمولا به شکل نظم یافته و کنترل شده رشد می‌کنند تا تشکیل بافت دهند. با گذشت زمان، سلول‌های قدیمی خواهند مرد و با سلول‌های جدید جایگزین می‌شوند (از طریق فرایند تقسیم سلولی) تا وظیفه خاص خود را برای بدن انجام دهند.

اگر این سلول‌های جدید پیام‌های صحیحی برای آنچه که انجام می‌دهند دریافت نکنند، شروع به رشد سریع‌تر از حد طبیعی و کنترل نشده می‌کنند و زائده‌ها یا تومورها را تشکیل می‌دهند. هورمون جنسی مردانه تستوسترون، نقش مهمی در افزایش رشد سلول‌های طبیعی و غیرطبیعی پروستات دارد. بدون تستوسترون در بدن مردان، رشد سرطان پروستات کاهش می‌یابد و از این عامل در برخی از درمان‌های این بیماری استفاده می‌شود.

در حال حاضر هیچ کس نمی‌داند حقیقتاً چه عواملی باعث سرطان پروستات می‌شوند یا چرا برخی از سرطان‌ها نسبت به سایرین، تهاجمی‌تر هستند. سرطان پروستات پیشرفته به این معنا است که سرطان دیگر فقط پروستات را در بر نمی‌گیرد و سلول‌های سرطانی از طریق عروق جریان خون یا مجاری لنفاوی، از پروستات دور شده و به نقاط دیگر بدن می‌رسند.

این سلول‌ها با رسیدن به یک محل یا محل‌های جدید ممکن است شروع به رشد کنند و تومور یا تومورهای دیگری را ایجاد نمایند. این نوع از سرطان‌ها، «سرطان‌های ثانویه» یا «متاستاز» نامیده می‌شوند. این متاستازها اغلب در غدد لنفاوی موجود در لگن یا استخوان یافته می‌شوند. اما ممکن است در مثانه، روده، ریه‌ها یا کبد نیز ظاهر شوند.

علائم و نشانه ­های سرطان پروستات بدخیم 

علائم سرطان پروستات پیشرفته یا سرطان پروستات متاستاتیک به اندازه و میزان گسترش سرطان بستگی دارد. اگر سرطان چندان گسترش نیافته باشد، ممکن است اصلا علائم زیادی نداشته باشد.

ممکن است شما در عبور ادرار دچار مشکلاتی شوید:

• نیاز به دفع ادرار بیشتر از قبل و اغلب در طول شب
• دشوار بودن شروع دفع ادرار
• نیاز سریع برای رسیدن به توالت
• صرف زمان بیشتر برای تخلیه مثانه خود
• قطع و وصل شدن جریان ادرار در حین دفع آن

احساساتی که ممکن است تجربه کنید:

• خستگی بیشتر از حد معمول
• داشتن احساس ناخوشایند به طور کلی
• کاهش وزن
• از دست دادن اشتها

سایر علائم سرطان پیشرفته اغلب به جایی از بدن شما که سرطان ثانویه یا متاستاز به آن رسیده است، بستگی دارد. سرطان پروستات پیشرفته قبل از هر چیز در استخوان‌ها گسترش پیدا می‌کند. وقتی سرطان به استخوان‌ها سرایت کرده باشد، ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:

علائم سرطان پروستات بدخیم  در استخوان‌ها

• احساس سوزن سوزن شدن دردناک در استخوان درگیر شده
• درد در استخوان درگیر شده که ممکن است حرکت به اطراف یا خوابیدن در شب را دشوار کند و شما را مجبور به دریافت مسکن نماید.
• درد دائمی در استخوان درگیر شده
• درد شدید یا سفتی در بخش پایینی کمر، بخش فوقانی ران‌ها یا لگن
• ضعف در استخوان‌ها که باعث می‌شود به راحتی شکسته شوند.

اگر در پاها، دست‌ها یا بدن خود احساس بی‌حسی، سوزن سوزن شدن یا ضعف دارید، باید سریعا به پزشک خود اطلاع دهید؛ زیرا ممکن است به درمان فوری نیاز داشته باشید. همچنین اگر دچار مشکل یبوست هستید یا قادر به کنترل مثانه یا روده نیستید، باید به پزشک خود اطلاع دهید. زیرا پزشک به احتمال زیاد می‌خواهد علت بروز این مشکلات را پیدا کند.

تست ­های تشخیص برای سرطان پروستات بدخیم 

برای تشخیص سرطان پروستات بدخیم، پزشک از مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و بررسی‌های تخصصی استفاده می‌کند؛ زیرا هر آزمایش هدف متفاوتی دارد. آزمایش PSA خون معمولا یکی از اولین بررسی‌ها برای ارزیابی احتمال وجود سرطان پروستات است، اما افزایش PSA به‌تنهایی تشخیص قطعی سرطان محسوب نمی‌شود و ممکن است در بیماری‌های خوش‌خیم پروستات یا التهاب پروستات نیز افزایش پیدا کند.

معاینه انگشتی پروستات (DRE)، MRI و سایر روش‌های تصویربرداری نیز به پزشک در بررسی وضعیت پروستات و احتمال گسترش بیماری کمک می‌کنند. قطعی‌ترین روش برای تشخیص سرطان پروستات، بیوپسی یا نمونه‌برداری از پروستات است؛ زیرا در این روش سلول‌های بافت پروستات به‌صورت مستقیم در آزمایشگاه و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند و وجود سلول‌های سرطانی تأیید می‌شود. پس از تأیید سرطان، آزمایش‌هایی مانند MRI، CT اسکن و اسکن استخوان برای تعیین مرحله بیماری، بررسی میزان انتشار سرطان و انتخاب بهترین روش درمانی انجام می‌شوند.

نوع آزمایش تشخیص سرطان پروستات	کاربرد اصلی	نکات مهم درباره نتیجه آزمایش
آزمایش خون PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات)	بررسی سطح PSA در خون برای ارزیابی احتمال وجود سرطان پروستات و پیگیری روند بیماری	افزایش PSA می‌تواند نشانه سرطان باشد، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست؛ زیرا التهاب پروستات یا بزرگی خوش‌خیم پروستات نیز می‌تواند باعث افزایش آن شود.
معاینه انگشتی پروستات (DRE)	بررسی اندازه، شکل، سفتی و وجود توده یا تغییرات غیرطبیعی در پروستات	روشی ساده و سریع است، اما همه سرطان‌های پروستات را شناسایی نمی‌کند و معمولا همراه با PSA انجام می‌شود.
بیوپسی (نمونه‌برداری) از پروستات	بررسی مستقیم بافت پروستات برای شناسایی سلول‌های سرطانی	قطعی‌ترین روش تشخیص سرطان پروستات بدخیم است. علاوه بر تأیید سرطان، میزان تهاجمی بودن تومور و نمره گلیسون نیز مشخص می‌شود.
MRI پروستات	بررسی دقیق محل و اندازه تومور و احتمال انتشار سرطان به خارج از پروستات	به پزشک برای انتخاب محل مناسب نمونه‌برداری و تعیین مرحله بیماری کمک می‌کند.
CT اسکن	بررسی گسترش سرطان به غدد لنفاوی، لگن و سایر نواحی اطراف پروستات	بیشتر برای مرحله‌بندی سرطان و بررسی میزان انتشار بیماری استفاده می‌شود.
اسکن استخوان (Bone Scan)	بررسی انتشار سرطان پروستات به استخوان‌ها	در سرطان پروستات پیشرفته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استخوان یکی از شایع‌ترین محل‌های متاستاز این سرطان است.
عکس‌برداری با اشعه ایکس	بررسی تغییرات استخوانی، آسیب‌ها یا مشکلات احتمالی ناشی از گسترش سرطان	نقش محدودتری دارد و معمولا در کنار سایر روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود.

آزمایش خون PSA یا آنتی ژن خاص پروستات 

PSA پروتئینی است که در داخل پروستات ساخته می‌شود. طبیعی است که مقدار اندکی از PSA از پروستات به درون جریان خون نشت کند؛ بنابراین می‌توان سطح PSA را با یک آزمایش خون ساده بررسی کرد. این آزمایش سطح PSA نامیده می‌شود که در صورت وجود بیماری در پروستات، معمولاً بالاتر از حد طبیعی خواهد بود و یک آزمایش معمول برای نظارت بر بیماری‌های پروستات، مانند سرطان پروستات می‌باشد.

آزمایش رکتال دیجیتال (DRE) برای تشخیص سرطان پروستات بدخیم 

این آزمایش به این منظور انجام می‌شود که به پزشک اجازه دهد سطح خارجی پروستات را احساس کند. در این آزمایش از فرد خواسته می‌شود تا با جمع کردن زانوها به سمت قفسه سینه، روی یک طرف بدن دراز بکشد.

از آنجا که پروستات بسیار نزدیک به مقعد (گذرگاه عقبی) قرار دارد، پزشک به آرامی یک انگشت روغن زده خود را به داخل مقعد می‌برد تا شکل، اندازه و وضعیت پروستات را بررسی کند و متوجه وجود هرگونه توده یا برآمدگی شود. اگرچه ممکن است این معاینه کمی ناراحت کننده و شرم آور باشد، اما نباید هیچ دردی داشته باشد و معمولاً خیلی زود تمام می‌شود. اگر بتوانید آرامش خود را حفظ کنید، برای شما و پزشک شما بسیار بهتر است.

بیوپسی پروستات برای تشخیص سرطان پروستات بدخیم 

اگر پزشک نگران وجود سرطان پروستات باشد، ممکن است فرد را برای انجام بیوپسی پروستات در بیمارستان، ارجاع دهد. در حقیقت ممکن است برای تشخیص سرطان پروستات پیشرفته قبلا این آزمایش را انجام داده باشید. بیوپسی به این معنا است که نمونه‌های کوچکی از بافت پروستات برداشته شده و در آزمایشگاه بررسی می‌شود.

اسکن استخوان یک از راه های تشخیص سرطان پروستات بدخیم

این آزمایشی است که در بخش پزشکی هسته‌ای بیمارستان انجام می‌شود. این آزمایش برای یافتن هرگونه شواهدی درباره گسترش سلول‌های سرطانی به استخوان‌ها که یکی از رایج‌ترین محل‌های سرایت سرطان پروستات هستند، انجام می‌گیرد.

اشعه ایکس: در روند تشخیص سرطان پروستات بدخیم، عکسبرداری با اشعه ایکس معمولا به‌عنوان یک روش اصلی برای شناسایی سرطان استفاده نمی‌شود، اما در برخی شرایط می‌تواند برای بررسی وضعیت استخوان‌ها، تشخیص آسیب‌های استخوانی، شکستگی‌ها یا تغییراتی که ممکن است در اثر گسترش سرطان به استخوان ایجاد شده باشد، مورد استفاده قرار گیرد. این روش به پزشک کمک می‌کند تا در کنار سایر آزمایش‌ها، تصویر کامل‌تری از وضعیت بیمار و میزان پیشرفت بیماری به دست آورد.

اسکن MRI: اسکن MRI  (تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی) به این منظور انجام می‌شود که به تعیین اینکه آیا سرطان به خارج از پروستات و به سایر اندام‌ها یا بافت‌ها سرایت کرده است یا خیر، کمک کند (یعنی برای دیدن اینکه آیا سرطان موضعی است یا پیشرفته). همچنین گاهی اوقات برای مشاهده استخوان‌ها و غدد لنفاوی مورد استفاده قرار می‌گیرد . ممکن است برخی از آقایان قبل از انجام بیوپسی برای انجام اسکن MRI ارجاع داده شوند.

CT اسکن: CT  (توموگرافی کامپیوتری) یا اسکن CAT، معمولا برای بررسی احتمال وجود شواهدی از سرطان پروستات در غدد لنفاوی، لگن یا نواحی اطراف پروستات انجام می‌شود. گره‌های لنفاوی در هنگام عفونت متورم می‌شوند؛ البته تورم غدد لنفاوی، واکنشی به گسترش سرطان نیز هست. عملکرد گره‌های لنفاوی، تمیز کردن مایعات بدن که لنف نامیده می‌شوند برای از بین بردن هرگونه مشکلی است. اسکن CAT کمتر انجام می‌شود؛ به خصوص اگر دچار کلاستروفوبیا (ترس از قرار گرفتن در فضاهای بسته باشید)

تعیین مرحله (استیج) سرطان پروستات

پس از تأیید وجود سرطان پروستات و بررسی میزان تهاجمی بودن آن، پزشک با استفاده از نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها، مرحله یا استیج سرطان پروستات را مشخص می‌کند. اطلاعات به‌دست‌آمده از آزمایش PSA، نمونه‌برداری (بیوپسی) و نمره گلیسون، MRI، CT اسکن و اسکن استخوان به پزشک کمک می‌کند تا اندازه تومور، میزان درگیری بافت‌های اطراف، وجود یا عدم وجود سلول‌های سرطانی در غدد لنفاوی و انتشار سرطان به سایر قسمت‌های بدن را ارزیابی کند.

برای تعیین مرحله سرطان پروستات از سیستم TNM استفاده می‌شود که شامل سه بخش اصلی است:

• T (تومور) برای مشخص کردن اندازه و میزان گسترش تومور در پروستات و اطراف آن
• N (گره‌های لنفاوی) برای بررسی درگیری غدد لنفاوی
• M (متاستاز) برای مشخص کردن انتشار سرطان به اندام‌های دورتر مانند استخوان‌ها یا سایر اندام‌ها

بر اساس این اطلاعات، سرطان پروستات معمولا در چهار مرحله (استیج ۱ تا ۴) دسته‌بندی می‌شود و این مرحله نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمانی دارد.

انواع درمان سرطان پروستات بدخیم

انتخاب روش درمان سرطان پروستات بدخیم به عوامل مختلفی مانند مرحله بیماری، میزان گسترش سرطان، نمره گلیسون، سطح PSA، سن بیمار و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد. در مراحل اولیه، هدف اصلی درمان می‌تواند از بین بردن کامل سرطان باشد، اما در سرطان پروستات پیشرفته یا متاستاتیک، تمرکز درمان بیشتر بر کنترل بیماری، کاهش علائم، جلوگیری از پیشرفت سرطان و افزایش کیفیت زندگی بیمار است.

به دلیل رفتار متفاوت سرطان پروستات در افراد مختلف، معمولا یک روش درمانی برای همه بیماران مناسب نیست. پزشک متخصص با بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها، بهترین برنامه درمانی را انتخاب می‌کند. در بسیاری از موارد، ترکیبی از چند روش درمانی برای کنترل بهتر سرطان پروستات بدخیم استفاده می‌شود. مهم‌ترین اهداف درمان سرطان پروستات بدخیم شامل کاهش سرعت رشد سلول‌های سرطانی، جلوگیری از گسترش بیماری به سایر اندام‌ها، کنترل درد و علائم ناشی از سرطان و کمک به بیمار برای داشتن زندگی با کیفیت‌تر است.

روش‌های درمانی این بیماری شامل هورمون‌درمانی، شیمی‌درمانی، جراحی، پرتودرمانی و درمان‌های جدیدتر مانند درمان هدفمند و ایمونوتراپی هستند. که در ادامه به بررسی هریک میپردازیم:

هورمون درمانی در سرطان پروستات بدخیم

هورمون‌درمانی یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان سرطان پروستات بدخیم به‌خصوص در مراحل پیشرفته و متاستاتیک است. سلول‌های سرطان پروستات معمولا برای رشد خود به هورمون مردانه تستوسترون وابسته هستند؛ بنابراین کاهش سطح این هورمون می‌تواند باعث کند شدن رشد سلول‌های سرطانی و کوچک‌تر شدن تومور شود. در این روش، هدف کاهش تولید تستوسترون یا جلوگیری از اثرگذاری آن بر سلول‌های سرطانی است.

هورمون‌درمانی می‌تواند به‌تنهایی یا همراه با روش‌هایی مانند پرتودرمانی و شیمی‌درمانی مورد استفاده قرار گیرد و در بسیاری از بیماران می‌تواند برای مدت طولانی بیماری را کنترل کند. اگرچه هورمون‌درمانی معمولا سرطان پروستات پیشرفته را به‌طور کامل از بین نمی‌برد، اما می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داده و علائمی مانند درد ناشی از انتشار سرطان به استخوان‌ها را کنترل کند. انتخاب زمان شروع و نوع داروی هورمونی بر اساس شرایط هر بیمار توسط پزشک تعیین می‌شود.

شیمی درمانی برای سرطان پروستات بدخیم

شیمی‌درمانی یکی دیگر از روش‌های درمان سرطان پروستات بدخیم است که بیشتر در موارد پیشرفته، زمانی که سرطان به بخش‌های دیگر بدن گسترش پیدا کرده یا به درمان‌های هورمونی پاسخ کافی نمی‌دهد، استفاده می‌شود. در این روش داروهای ضدسرطان وارد جریان خون شده و سلول‌های سرطانی را در نقاط مختلف بدن هدف قرار می‌دهند. داروهای شیمی‌درمانی بیشتر بر سلول‌هایی اثر می‌گذارند که سرعت تقسیم بالایی دارند؛ به همین دلیل می‌توانند رشد سلول‌های سرطانی را کاهش داده و اندازه تومورها را کمتر کنند.

این درمان یک روش سیستمیک است، یعنی برخلاف درمان‌های موضعی، تمام بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شیمی‌درمانی ممکن است باعث کنترل علائم، کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پروستات بدخیم شود. با این حال، به دلیل تأثیر داروها بر برخی سلول‌های سالم بدن، ممکن است عوارضی مانند خستگی، کاهش اشتها، تهوع یا ریزش مو ایجاد شود که معمولاً با مراقبت‌های پزشکی قابل کنترل هستند.

جراحی سرطان پروستات بدخیم

جراحی یکی از روش‌های درمانی مهم برای بیمارانی است که سرطان پروستات هنوز محدود به غده پروستات است و به سایر بخش‌های بدن انتشار پیدا نکرده است. رایج‌ترین نوع جراحی، پروستاتکتومی رادیکال است که در آن کل غده پروستات به همراه برخی بافت‌های اطراف آن برداشته می‌شود. هدف از انجام جراحی، خارج کردن کامل تومور و جلوگیری از باقی ماندن سلول‌های سرطانی در بدن است.

این روش زمانی بهترین نتیجه را دارد که سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود و هنوز به خارج از پروستات گسترش پیدا نکرده باشد. انتخاب جراحی به عواملی مانند سن بیمار، وضعیت سلامت عمومی، میزان تهاجمی بودن سرطان و احتمال موفقیت درمان بستگی دارد. پس از جراحی، پزشک ممکن است برای بررسی احتمال باقی ماندن یا بازگشت سرطان، آزمایش PSA و سایر بررسی‌ها را انجام دهد.

پرتودرمانی در سرطان پروستات بدخیم

پرتودرمانی یکی از روش‌های مؤثر برای درمان سرطان پروستات بدخیم است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را هدف قرار داده و از بین می‌برد. این روش می‌تواند در مراحل اولیه به‌عنوان درمان اصلی یا پس از جراحی برای کاهش احتمال عود سرطان استفاده شود. در بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته نیز پرتودرمانی می‌تواند برای کنترل رشد تومور، کاهش درد ناشی از درگیری استخوان‌ها و بهبود علائم بیماری مورد استفاده قرار گیرد.

نوع و میزان پرتودرمانی بر اساس محل تومور و شرایط بیمار تعیین می‌شود. روش‌های جدید پرتودرمانی با دقت بالاتر، تلاش می‌کنند بیشترین آسیب را به سلول‌های سرطانی وارد کرده و آسیب به بافت‌های سالم اطراف پروستات را کاهش دهند. انتخاب این روش نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص انکولوژی و پرتودرمانی است.

درمان هدفمند و ایمونوتراپی سرطان پروستات بدخیم

در برخی بیماران مبتلا به سرطان پروستات بدخیم، به‌خصوص در مواردی که ویژگی‌های ژنتیکی خاصی در سلول‌های سرطانی وجود دارد، ممکن است از درمان‌های هدفمند استفاده شود. این روش‌ها برخلاف شیمی‌درمانی که سلول‌های در حال تقسیم را به‌صورت گسترده هدف قرار می‌دهد، بیشتر روی تغییرات مشخص موجود در سلول‌های سرطانی تمرکز دارند.

ایمونوتراپی نیز یکی از روش‌های جدید درمان سرطان است که با تقویت سیستم ایمنی بدن به آن کمک می‌کند تا سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی و از بین ببرد. این روش‌ها هنوز برای همه بیماران مبتلا به سرطان پروستات مناسب نیستند و معمولا بر اساس ویژگی‌های تومور و نتایج آزمایش‌های تخصصی انتخاب می‌شوند.

درمان حمایتی و کنترل علائم سرطان پروستات بدخیم

در مراحل پیشرفته سرطان پروستات بدخیم، علاوه بر درمان مستقیم سرطان، کنترل علائم و حفظ کیفیت زندگی بیمار اهمیت زیادی دارد. درمان‌های حمایتی می‌توانند شامل کنترل درد، درمان مشکلات ادراری، تقویت استخوان‌ها و کمک به کاهش عوارض ناشی از بیماری یا درمان‌ها باشند. در بیمارانی که سرطان به استخوان‌ها گسترش پیدا کرده است، ممکن است از داروهای مخصوص برای کاهش خطر شکستگی استخوان و کنترل درد استفاده شود.

همچنین حمایت روانی و مراقبت‌های تغذیه‌ای می‌توانند نقش مهمی در تحمل بهتر روند درمان داشته باشند. در نهایت، انتخاب بهترین روش درمان سرطان پروستات بدخیم باید بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار و با نظر تیم پزشکی شامل متخصص اورولوژی، انکولوژیست و سایر متخصصان مرتبط انجام شود.