جراحی سرطان پروستات، خصوصا در مراحل اولیه و زمانی که سرطان هنوز در محدوده پروستات قرار دارد، موثرترین روش درمانی محسوب میشود. هدف اصلی در عمل سرطان پروستات، برداشتن کامل غده پروستات، وزیکولهای سمینال (کیسه بیضه) و در برخی موارد، غدد لنفاوی مجاور است تا احتمال گسترش تومور به سایر نقاط بدن، کاهش پیدا کند.
بسیاری از بیماران، این روش را انتخاب میکنند؛ زیرا در صورت موفقیت، میتواند شانس درمان کامل را به میزان زیادی افزایش دهد. نتایج عمل جراحی سرطان پروستات، بسته به شرایط بیمار و نوع تکنیک انتخابشده، متفاوت است؛ اما باعث افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی بیمار خواهد شد. البته، مانند هر جراحی دیگری، احتمال بروز عوارضی مانند بیاختیاری ادراری یا اختلال نعوظ در این روش وجود دارد که با مراقبتهای پزشکی و روشهای نوین، قابل کنترل یا کاهش است.
اما جراحی سرطان پروستات چگونه است؟ این سوالی است که بسیاری از بیماران، پیش از تصمیمگیری مطرح میکنند. این جراحی، بسته به شرایط بیمار، محل و اندازه تومور و تجهیزات پزشکی، به روشهای مختلفی انجام میشود که هر یک، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند. برای مثال، تکنیکهای کمتر تهاجمی مثل لاپاروسکوپی، دوران نقاهت کوتاهتر و درد کمتر را فراهم میکنند. در مقابل، روشهای سنتی مانند جراحی باز، در موارد خاصی که دسترسی مستقیم به بافتها ضروری است، کاربرد دارند.
در ادامه این مطلب از سایت دکتر نامداری، به بررسی کامل هر یک از این روشها خواهیم پرداخت.
کاندیدا مناسب برای جراحی سرطان پروستات
از مهمترین شرایطی که یک بیمار را کاندیدای مناسب برای جراحی سرطان پروستات میکند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- زمانی که سرطان، در مراحل اولیه قرار دارد؛ به عبارتی، تنها به پروستات محدود شده و هنوز به استخوان یا اندامهای دیگر گسترش نیافته است، میتوان با انجام عمل سرطان پروستات، شانس بالایی برای درمان کامل ایجاد کرد.
- بیمارانی که از سلامت عمومی خوبی برخوردار هستند و امید به زندگی بیش از 10 سال دارند، گزینههای مناسبی برای این جراحی محسوب میشوند.
- یکی از عوامل کلیدی در تعیین صلاحیت بیماران برای جراحی سرطان پروستات، بررسی شدت و تهاجمی بودن بیماری از طریق آزمایشهایی مثل سطح PSA و امتیاز گلیسون است.
- در بیماران جوانتر یا افرادی که سرطان آنها قابلیت کنترل با سایر روشهای درمانی، مانند پرتودرمانی یا هورموندرمانی را ندارد، جراحی معمولا به عنوان بهترین انتخاب مطرح میشود.
اما سوال مهم بسیاری از بیماران، این است که جراحی سرطان پروستات چگونه است و آیا برای همه مناسب خواهد بود؟ پزشک متخصص، با در نظر گرفتن شرایط جسمی بیمار، سن، وضعیت سلامت عمومی و میزان پیشرفت سرطان، تصمیم نهایی را میگیرد. به همین دلیل، مشاوره با بهترین دکتر سرطان دستگاه ادراری تناسلی، میتواند نقش تعیینکنندهای در انتخاب درست روش درمانی داشته باشد.
جراحی سرطان پروستات چگونه است؟
هنگامی که پزشک، تصمیم به انجام جراحی سرطان پروستات میگیرد، هدف اصلی او، کنترل بیماری و جلوگیری از گسترش آن به سایر اندامها است. در این روش، پروستات و بافتهای درگیر، به طور کامل برداشته میشوند تا شانس بازگشت سرطان به حداقل برسد. در طول عمل سرطان پروستات، بیمار تحت بیهوشی قرار گرفته و جراح، پروستات را از بافتهای اطراف جدا میکند.
سپس، مسیر ادراری دوباره بازسازی شده و برای چند روز، یک کاتتر در مثانه قرار داده میشود تا بهبود داخلی، کاملتر صورت گیرد. روند جراحی، با دقت زیادی انجام میشود تا هم کارایی درمانی بالا باشد و هم احتمال بروز عوارض کاهش یابد. بلافاصله پس از عمل جراحی سرطان پروستات، مراقبتهای بیمارستانی شامل کنترل درد، جلوگیری از عفونت و پیشگیری از لخته خون آغاز میشود.
در ادامه، بیمار باید در خانه به توصیههای پزشک عمل کرده و با انجام تمرینات کف لگن، به تقویت کنترل ادراری کمک کند. برخی بیماران، ممکن است در هفتهها یا ماههای نخست، با بیاختیاری موقت یا تغییر در عملکرد جنسی مواجه شوند؛ اما این مشکلات با گذر زمان یا درمانهای تکمیلی، بهبود پیدا میکنند.
نکته مهم این است که اگر تومور در مراحل پیشرفتهتر تشخیص داده شود، تنها جراحی کافی نیست و نیاز به درمانهای ترکیبی وجود دارد. در چنین شرایطی، گزینههایی مثل پرتو درمانی یا هورموندرمانی، بهعنوان مکمل به کار میروند؛ همچنین، آگاهی از تفاوت جراحی در مراحل اولیه و شیوههای کمکی برای درمان سرطان پروستات بدخیم، نقش مهمی در انتخاب بهترین مسیر درمانی خواهد داشت.
انواع جراحی سرطان پروستات
اگر تصور شود که سرطان پروستات به خارج از غده پروستات گسترش نیافته، جراحی سرطان پروستات، یکی از گزینههای معمول برای درمان آن به شمار خواهد رفت. انواع مختلفی از عمل سرطان پروستات وجود دارد که هرکدام، با توجه به شرایط بیمار، شدت بیماری و تصمیم تیم درمانی انتخاب میشوند. آنچه میان همه این روشها مشترک است، تمرکز بر برداشتن پروستات و حفظ کیفیت زندگی بیمار پس از عمل است.
جراحی پروستاتکتومی رادیکال
جراحی پروستاتکتومی رادیکال، یکی از رایجترین و مهمترین روشها در درمان سرطان پروستات است. در این عمل، کل غده پروستات به همراه کیسههای منی و در برخی موارد، غدد لنفاوی اطراف آن، برداشته میشوند تا از گسترش سرطان جلوگیری گردد. این نوع جراحی سرطان پروستات، بیشتر در شرایطی انجام میشود که تومور هنوز در مرحله موضعی بوده و شانس درمان کامل، وجود داشته باشد.
پروستاتکتومی رادیکال، گاهی با یک برش بزرگ در ناحیه شکم یا پرینه (روش باز)، گاهی از طریق برشهای کوچک با کمک ابزارهای لاپاروسکوپی و در بسیاری از موارد نیز، با تکنیکهای پیشرفتهتر مانند جراحی رباتیک انجام میشود. هر یک از این روشها، اصول مشابهی دارند؛ اما در نحوه دسترسی جراح به پروستات و سرعت بهبودی بیمار، تفاوتهایی دیده میشود.
از مزایای این نوع عمل سرطان پروستات، میتوان به امکان حذف کامل تومور، کاهش احتمال بازگشت بیماری و حتی، حفظ عملکرد جنسی در برخی بیماران به کمک تکنیکهای محافظت از عصبها، اشاره کرد. در عین حال، خطراتی همچون بیاختیاری ادرار یا اختلال نعوظ وجود دارد که شدت آنها در بیماران مختلف، متفاوت است.
جراحی پروستاتکتومی باز
پروستاتکتومی باز، از روشهای قدیمیتر در درمان سرطان پروستات است که امروزه، کمتر از گذشته انجام میشود. در این روش، جراح از طریق ایجاد یک برش بزرگ در بدن، به پروستات دسترسی پیدا کرده و آن را همراه با بافتهای اطراف، خارج میکند. هرچند امروزه، استفاده از روشهای کمتهاجمی مثل لاپاروسکوپی یا رباتیک رایجتر شده؛ اما پروستاتکتومی باز، هنوز در شرایط خاصی کاربرد دارد.
جراحی پروستاتکتومی رتروپوبیک رادیکال
در این روش جراحی سرطان پروستات، یک برش در قسمت پایین شکم، از زیر ناف تا استخوان شرمگاهی، ایجاد میشود تا جراح، از این مسیر به پروستات دسترسی یافته و غده پروستات، کیسههای منی و در صورت لزوم، غدد لنفاوی اطراف را خارج کند. این عمل جراحی سرطان پروستات، تحت بیهوشی عمومی، بیحسی نخاعی یا اپیدورال همراه با آرامبخش انجام میشود.
پس از برداشتن پروستات و بافتهای اطراف، در حالی که هنوز بیمار بیهوش است، یک لوله باریک (کاتتر) برای 1 تا 2 هفته در آلت تناسلی او قرار میگیرد تا به تخلیه مثانه کمک کند و فرصت کافی برای ترمیم داخلی وجود داشته باشد؛ البته، بعد از برداشتن کاتتر، بیمار میتواند به تنهایی ادرار کند. ممکن است بیمار چند روز پس از جراحی در بیمارستان بماند و فعالیتهای او برای چند هفته محدود شود. جراحی پروستات بدخیم، بیشتر از این طریق صورت میگیرد.
جراحی پروستاتکتومی رادیکال پرینه
در عمل سرطان پروستات به روش جراحی پروستاتکتومی رادیکال پرینه، جراح برشی در پوست بین مقعد و کیسه بیضه ایجاد میکند. این روش، کمتر رایج است؛ زیرا احتمال مشکلات نعوظ را افزایش میدهد و در آن، نمیتوان غدد لنفاوی مجاور را برداشت. با این حال، زمان این جراحی سرطان پروستات، کوتاهتر بوده، درد کمتری داشته و بهبودی آسانتری را فراهم میکند.
اگر نگرانی خاصی در مورد نعوظ ندارید یا نیازی به برداشتن غدد لنفاوی نیست، این روش میتواند گزینهای مناسب باشد. پس از جراحی، در حالی که هنوز تحت بیهوشی هستید، کاتتر برای تخلیه مثانه شما در آلت تناسلی قرار داده میشود و معمولا 1 تا 2 هفته در جای خود باقی میماند. بعد از برداشتن کاتتر، شما میتوانید به تنهایی ادرار کنید و احتمالا چند روز در بیمارستان خواهید ماند، در حالی که فعالیتهای شما برای چند هفته محدود خواهد شد.
جراحی پروستاتکتومی لاپاروسکوپی
جراحی سرطان پروستات به روش پروستاتکتومی لاپاروسکوپیک، روشی کمتهاجمی برای درمان سرطان پروستات است که به جای یک برش بزرگ، با استفاده از چند برش کوچک در شکم انجام میگردد. جراح، یک لاپاراسکوپ که لولهای بلند و نازک با دوربینی کوچک در انتهای آن است را از طریق یکی از این برشها، وارد میکند تا بتواند داخل بدن را ببیند؛ سپس، ابزارهای بلند و نازک جراحی از طریق برشهای دیگر وارد میشوند تا به دقت پروستات و بافتهای اطراف را خارج کند.
این عمل جراحی سرطان پروستات، باعث کاهش درد، کوتاهتر شدن زمان نقاهت و بهبود سریعتر بیمار نسبت به روشهای باز میشود.
جراحی پروستاتکتومی رادیکال لاپاراسکوپی
پروستاتکتومی رادیکال لاپاراسکوپیک (LRP)، به این صورت انجام میشود که جراح، ابزارهای بلند لاپاروسکوپی را بهصورت دستی و مستقیم کنترل میکند تا آنها را در داخل شکم حرکت دهد و پروستات را خارج نماید. این روش کمتر از پروستاتکتومی رباتیک استفاده میشود. اگرچه این روش هنوز کاربرد دارد؛ اما نسبت به پروستاتکتومی رباتیک کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. با این جراحی سرطان پروستات، برداشتن پروستات به دقت بالایی انجام میشود و بیمار پس از عمل، سریعتر به فعالیتهای روزمره بازمیگردد.
جراحی پروستاتکتومی رباتیک
پروستاتکتومی رباتیک که به عنوان پروستاتکتومی رادیکال لاپاراسکوپی با کمک رباتیک نیز شناخته میشود، رایجترین روش برای انجام جراحی سرطان پروستات است. در این روش، جراح پشت یک پانل کنترل در اتاق عمل مینشیند و بازوهای رباتیک را برای انجام عمل سرطان پروستات، از طریق چند برش کوچک در شکم بیمار، حرکت میدهد. این سیستم، امکان دقت بسیار بالا و کنترل بهتر حرکات را فراهم میکند؛ در نتیجه، خطر آسیب به بافتهای اطراف و عوارض پس از عمل کاهش مییابد.
این عمل جراحی سرطان پروستات، به جراح اجازه میدهد در صورت نیاز غدد لنفاوی مجاور را بررسی کند و به تشخیص دقیقتر میزان پیشرفت سرطان کمک کند.
خطرات جراحی سرطان پروستات
جراحی سرطان پروستات، به ویژه پروستاتکتومی رادیکال، مانند هر عمل جراحی بزرگی با خطرات و عوارضی همراه است که باید پیش از تصمیمگیری، به دقت بررسی شوند.
| خطرات | توضیحات |
| خونریزی حین جراحی | ممکن است حین یا بعد از جراحی رخ دهد و در برخی موارد، نیاز به انتقال خون باشد. |
| لخته شدن خون در پاها یا ریهها | تشکیل لخته در پاها که میتواند به ریهها منتقل شود و مشکلات جدی ایجاد کند. |
| عفونت در محل جراحی | شامل عفونت محل برش یا مجاری ادراری که معمولا با دارو قابل کنترل است. |
| واکنش به بیهوشی | از عوارض نادر بوده؛ اما ممکن است رخ دهد. |
| درد و تورم | پس از عمل سرطان پروستات، طبیعی است و با داروهای ضد درد کنترل میشود. |
| اسکار و جای زخم | محل برشها، ممکن است دچار زخم یا اسکار شوند. |
| آسیب به اندامهای مجاور | در موارد نادر، ممکن است بخشی از روده آسیب ببیند که این، میتواند منجر به عفونت شکمی و نیاز به جراحی اضافی شود. احتمال بروز آسیبهای رودهای در جراحیهای لاپاراسکوپی و رباتیک بیشتر از روش باز است. |
| بازگشت سرطان | احتمال ادامه رشد یا عود سرطان در برخی بیماران وجود دارد. |
میزان و شدت خطرات جراحی پروستات، به عوامل مختلفی از جمله سلامت عمومی بیمار، سن، مهارت تیم جراحی و نوع جراحی بستگی دارد.
عوارض جانبی جراحی سرطان پروستات
از عوارض جانبی شایع در عمل سرطان پروستات، میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- بیاختیاری ادرار: ناتوانی در کنترل ادرار که میتواند منجر به نشت یا قطرهچکانی ادرار شود. این مشکل، میتواند تاثیرات جسمی و عاطفی زیادی داشته باشد.
- اختلال نعوظ: ناتوانی در ایجاد یا حفظ نعوظ که میتواند به دلیل آسیب به اعصاب کنترلکننده نعوظ باشد.
- تنگی مجرا یا گردنه مثانه: باریک شدن مسیر خروج ادرار که میتواند باعث دشواری در ادرار کردن و عفونتهای مکرر شود.
- لنفوسل: تجمع غیرطبیعی مایع لنفاوی در ناحیهای که غدد لنفاوی برداشته شدهاند که ممکن است نیاز به تخلیه یا درمان اضافی داشته باشد.
شدت و مدت این عوارض، در هر فرد متفاوت است و پیگیری پزشک برای مدیریت آن ضروری خواهد بود.
بیاختیاری ادرار
بیاختیاری ادرار، یکی از عوارض شایع پس از جراحی سرطان پروستات است که میتواند کیفیت زندگی بیماران را تحت تاثیر قرار دهد. شناخت انواع آن، به مدیریت بهتر کمک میکند.
- بیاختیاری استرسی: نشت ادرار در حین سرفه، خنده یا ورزش که ناشی از آسیب به دریچه ادرار است.
- بیاختیاری سرریز: مشکل در تخلیه مثانه که معمولا به علت انسداد رخ میدهد.
- بیاختیاری فوری: نیاز فوری به ادرار کردن که به دلیل حساسیت بیش از حد مثانه به مایع ادرار است.
تشخیص دقیق نوع بیاختیاری و پیگیری درمان مناسب، میتواند به کاهش علائم و بهبود کنترل ادرار کمک کند و روند بازتوانی بعد از عمل را تسهیل نماید.
اختلال نعوظ
اختلال نعوظ، میتواند به دلیل آسیب به اعصاب کنترلکننده نعوظ در حین جراحی سرطان پروستات، ایجاد شود. اگر هر دو عصب آسیب ببینند، ممکن است نعوظ خود به خودی از بین برود؛ اما با کمک داروها یا درمانهای دیگر، میتوان به نعوظ رسید. اگر تنها یک عصب آسیب ببیند، احتمال حفظ توانایی نعوظ بیشتر است. بهبودی نعوظ، معمولا به تدریج و طی چند ماه یا حتی دو سال اتفاق میافتد.
تغییرات جسمی و عملکردی پس از جراحی پروستات
پس از عمل سرطان پروستات، علاوه بر عوارض اصلی، ممکن است برخی تغییرات جسمی و عملکردی در بدن ایجاد شوند که عبارتند از:
- تغییر در ارگاسم؛ پس از جراحی سرطان پروستات، ممکن است ارگاسم وجود داشته باشد؛ اما مایع منی نخواهید داشت.
- از دست دادن باروری؛ با برداشتن مجرای دفران، امکان باروری طبیعی از بین میرود.
- لنف ادم؛ تجمع مایع در پاها یا ناحیه تناسلی که ممکن است به دلیل برداشتن غدد لنفاوی باشد.
- تغییر در طول آلت تناسلی: برخی مردان، کاهش کمی در طول آلت تناسلی خود تجربه میکنند که اغلب با گذر زمان و انجام تمرینات خاص قابل مدیریت است.
- فتق اینگوینال: احتمال افزایش خطر ایجاد فتق در آینده وجود دارد.
این تغییرات، اغلب قابل کنترل هستند و با مشاوره مناسب، درمانهای کمکی و رعایت نکات بعد از جراحی، میتوان کیفیت زندگی را به حد قابل قبولی حفظ کرد.
مراقبتهای بعد از جراحی سرطان پروستات
حتی بعد از اتمام عمل سرطان پروستات، پزشک باید شما را بهطور منظم زیر نظر داشته باشد. شرکت در تمامی ویزیتهای بعدی، بسیار مهم است؛ زیرا در این ملاقاتها، پزشکان درباره هرگونه مشکل شما سوال میکنند و ممکن است آزمایشات و معاینات لازم را انجام دهند تا علائم سرطان یا عوارض درمان را بررسی نمایند.
عوارض جانبی برخی درمانها، ممکن است تا سالها بعد بروز کند؛ بنابراین، این ویزیتها فرصت خوبی برای مطرح کردن هرگونه سوال یا نگرانی شما خواهد بود. ویزیتهای پزشک، شامل آزمایش خون PSA و احتمالا معاینات دیجیتال رکتوم (DRE) است. این آزمایشها، چند ماه بعد از پایان درمان آغاز میشوند و تعداد و نوع این معاینات، بستگی به مرحله سرطان، نوع درمان و وضعیت سلامت عمومی شما دارد.
چند راهکار مهم برای مراقبت از خود بعد از جراحی سرطان پروستات به شرح زیر هستند:
- فعالیت بدنی منظم؛ تحقیقات نشان میدهد مردانی که بعد از درمان، فعالیت بدنی دارند، کمتر در معرض خطر مرگ ناشی از سرطان پروستات هستند.
- ترک سیگار؛ سیگار کشیدن، ممکن است خطر عود سرطان را افزایش دهد. ترک سیگار، نهتنها میتواند به کاهش این خطر کمک کند؛ بلکه مزایای دیگری نیز برای سلامتی دارد.
- رژیم غذایی سالم؛ داشتن رژیم غذایی متعادل و غنی از میوهها و سبزیجات و کم کردن مصرف گوشتهای چرب، ممکن است به بهبود سلامتی شما کمک کند.
- مکملهای غذایی؛ هنوز هیچ مکمل غذایی، تاثیر مثبتی در کاهش خطر عود سرطان پروستات به صورت ثابت شده نداشته است؛ بنابراین، اگر به مصرف هر نوع مکمل فکر میکنید، حتما با تیم پزشکی خود مشورت کنید.
پس از رعایت این راهکارها، مهم است که همچنان تحت نظر پزشک باشید و هرگونه تغییر در علائم یا سلامت خود را به موقع گزارش دهید.
همه چیز درباره جراحی سرطان پروستات و مراقبتهای ضروری پس از آن
جراحی سرطان پروستات، میتواند نقطه عطفی در مسیر درمان و بهبود باشد؛ چرا که با حذف بافتهای سرطانی، به بیمار امکان میدهد تا از پیشروی سرطان جلوگیری کرده و زندگی جدیدی را با سلامت بیشتر آغاز کند؛ هرچند این جراحی، گام بزرگی در مسیر بهبودی است، ولی مراقبتهای بعد از عمل و نظارت دقیق پزشکی، اهمیت بسیاری در تضمین نتایج درمان دارند.
برای آگاهی بیشتر و دریافت راهنماییهای تخصصی درباره عمل سرطان پروستات، میتوانید با دکتر فرشاد نامداری، فوق تخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی، مشورت کنید و از تجربه و دانش ایشان بهرهمند شوید.
- شماره تلفنهای: ۸۸۷۷۶۸۰۱, ۰۹۱۰۷۵۸۵۳۵۸
- آدرس: تهران، خیابان ولیعصر عج، ۳۰۰متر پایین تر از ونک، بالاتر از پل همت، بن بست سیدالشهدا، ساختمان رهام، پلاک ۸، واحد ۱
منبع:
